Elke dag vergast CNN ons met televisiebeelden over het afzettingsproces tegen de Amerikaanse president Bill Clinton. Maar we zien nauwelijks beelden over de onderzoeksprocedure die het Europees Parlement tegen de Europese Commissie op gang heeft gebracht. Toch zijn beide procedures vergelijkbaar: het gaat om de afzetting van de leiders van de twee machtigste continenten op aarde.

Het Europees Parlement heeft de Europese Commissie op een haar na naar huis gestuurd. De Commissie loopt nu als het ware in een proeftijd van twee maanden. Tijdens die proeftijd zullen vijf Wijzen onderzoeken of de Commissie als college dan wel individuele commissarissen verantwoordelijk zijn voor gevallen van fraude, wanbeheer en vriendjespolitiek. Afhankelijk van de uitslag en de reactie daarop van de Commissie kunnen Europarlementariërs nieuwe moties indienen om het college naar huis te sturen.

De vijf Wijzen vormen een ad-hoc commissie van onderzoek. Zij zijn een aanvulling op de Europese Rekenkamer, die al jarenlang vaststelt, dat er onder de neuzen van de Europese Commissarissen, zoniet door een aantal commissarissen zelf, wordt gefraudeerd en geknoeid en wanbeheer wordt gepleegd. Alleen al op het gewicht dat de conclusies van de Rekenkamer behoren te hebben, had het Europees Parlement kunnen besluiten de Commissie af te zetten.

Maar de Europarlementariers, onder wie velen met boter op het hoofd, besloten hun eigen verantwoordelijkheid als controleurs van de Europese Commissie te delegeren aan de Commissie van Wijzen, merendeels oud-leden van nationale rekenkamers. Dat zijn onze landgenoot André Middelhoek, ex-voorzitter van de Europese Rekenkamer en oud-directeur-generaal begrotingszaken bij het ministerie van financiën, de Zweedse Inga-Britt Ahlenius, de Spanjaard Juan Antonio Carrillo Salcedo, de Fransman Pierre Lelong en de Belgische advocaat, professor Walter Van Gerven.

Op 15 maart moeten de vijf Wijzen een rapport uitbrengen over de vraag wie zich in de Commissie schuldig hebben gemaakt aan fraude, wanbeheer of nepotisme. Dit rapport wordt overhandigd aan de voorzitters van de Commissie en van het Europees Parlement. EP-voorzitter Gil-Robles zal het rapport ook meteen aan de fractievoorzitters verstrekken. Vervolgens zullen de vijf Wijzen een rapport opstellen over de procedures voor het afsluiten van financiële contracten en van contracten voor de aanwerving van tijdelijk personeel dat met het beheer van Europese programma’s wordt belast.

Ook na 15 maart zullen mogelijke gevallen van fraude, wanbeheer of nepotisme worden onderzocht, evenals de aanpak die de Commissie heeft gevolgd in dit soort gevallen, waarbij ambtenaren van de Commissie zijn betrokken. Tot slot zal de Commissie van Wijzen aanbevelingen doen aan het Europees Parlement en de Europese Commissie. De deskundigen krijgen toegang tot alle gewenste documenten bij het EP en de Commissie, en kunnen ieder ondervragen. Vertrouwelijkheid is daarbij gewaarborgd. Ambtenaren die informatie aan de Commissie van Wijzen verstrekken, lopen geen gevaar daarvoor te worden gestraft.

Evenals in het proces tegen president Clinton gaat het om de vraag of de Commissie heeft gelogen, toen zij collectief ontkende schuldig te zijn aan de aantijgingen van onder meer de Nederlandse accountant Paul van Buitenen, die als controleur bij DGXX (financiële controle) van de Europese Commissie reeksen fraudes op het spoor kwam. Het is de vraag of de Wijzen in de documenten bij het EP en de Commissie bewijzen zullen vinden. Het is te hopen dat zij gebruik zullen maken van de mogelijkheid om getuigen als Paul van Buitenen te horen en publicaties van onderzoeksjournalisten over fraude bij de Commissie in hun onderzoek te betrekken.

De rol van het Europees Parlement en de vijf Wijzen doet niet onder voor die van de Amerikaanse Senaat. Hopelijk is dat al doorgedrongen tot CNN en krijgen we straks de werkzaamheden van de vijf Wijzen dagelijks op het scherm. Live from Brussels