Een in het oog springend project is een typisch milieu-vriendelijk initiatief. Dankzij de inspanningen van het Multimodaal Coördinatie- en Adviescentrum (MCA) zullen de houtsnippers die als brandstof dienen voor de bio-energiecentrale van de PNEM in Cuijk per schip worden aangevoerd. Maar MCA speelt bij alle inter- en multimodale initiatieven in Brabant een rol op de achter- of voorgrond. Zo was Hilberts betrokken bij de realisering van de plannen voor een terminal in Bergen op Zoom. Op dinsdag 19 januari werd de nieuwe terminal officieel geopend. Bergen op Zoom zal in eerste instantie dienen als tussenstation op het feedertraject Rotterdam-Antwerpen. Gezien het grote aantal relevante verladers in de directe omgeving van de Theodorushaven (in 1998 goed voor 2,7 miljoen ton overslag) is al voor 1999 een doorzet voorzien van zeker 10.000 containers, met een doorgroei naar het drievoudige ervan. Er werd begonnen met vijftig containers, die met een eenvoudige mobiele kraan op de openbare gemeentekade van Bergen op Zoom direct op chassis werden gezet. De bedoeling is om binnen enkele maanden ’naar de overkant’ te verhuizen, als daar enkele simpele infrastructurele voorzieningen zijn voltooid. Initiatiefnemers zijn Handelsveem Steinweg in Rotterdam en transportbedrijf Van den Bosch in Erp. Die laatste is tevens aandeelhouder van de Bossche container Terminal, momenteel de op één na best draaiende inland waterterminal van Nederland. De ’Heineken terminal’ die na drie jaar al dringend toe is aan een uitbreiding van het beschikbare opstelterrein voor de containers. De uitbreiding is inmiddels gevonden naast het bestaande terminalcomplex.
De terminals in Brabant draaien allemaal op volle toeren. Na een aarzelende start zijn ook die in Oss, Helmond, Moerdijk en Tilburg sterk groeiende. Gebr. Versteijnen in Tilburg en Eric Nooijen in Oss zoeken naar mogelijkheden voor uitbreiding. De respectievelijke gemeenten maken het de terminals niet gemakkelijk. MCA is ingeschakeld bij de bemiddeling. Hilberts gedecideerd: ,,Als Tilburg en Oss niet uitbreiden, kunnen ze de kritische massa niet halen die nodig is om een gezond draaiende terminal te worden, zodat concurrerende prijzen geboden kunnen worden. En dat is weer nodig om meer verladers te interesseren. Het is wel duidelijk geworden dat Oss en Den Bosch beide bestaansrecht hebben – ze hinderen elkaar niet. Maar Brabant is geen eiland. Verladers trekken zich niets aan van provinciegrenzen. Ook in Gelderland is inmiddels het besef doorgedrongen dat multimodaal vervoer milieuvriendelijk is en er gaan stemmen op voor terminals in Zutphen, Haaften en Gorinchem. Maar er is een hele goeie terminal in Nijmegen en je moet oppassen dat ze niet allemaal hetzelfde bieden. Dan blijven ze allemaal te klein en de tarieven te hoog.

Initiatief
Het is goed dat er een subsidieregeling komt voor openbare terminals, maar er moet wel goed gekeken worden of de markt het initiatief waar kan maken.
In een volgroeide marktsituatie kun je accepteren dat terminals het in de markt niet redden, maar als er te veel initiatieven zijn in een beginnende markt, komt het niet van de grond.’’ Hilberts haalt het voorbeeld van Veghel aan, waar ook stemmen opgingen voor een terminal, maar waar meteen ook werd beseft dat een containerterminal misplaatst zou zijn, zo dicht bij Oss en Helmond.

,,We praten in Veghel over een ROC (een Regionaal Overslag Centrum, red.) omdat de gemeente een nat industrieterrein wil. Voor een ROC is er ruimte.’’ Het principe van een ROC is dat vervoersstromen uit de omgeving worden gebundeld, zodat vervoer per schip door de grotere omvang van de lading aantrekkelijk wordt.
Achterland
Een nieuwe containerterminal in Bergen op Zoom heeft wel de steun van MCA. Verladers genoeg in de directe omgeving: Philip Morris, Cargill, General Electrics. Hilberts: ,,Belangrijk is dat er een directe weg over water komt van Bergen op Zoom naar het Duitse achterland. De lading gaat nu gedeeltelijk met vrachtauto’s, vaak tot de grens, waarna het op de trein wordt gezet.’’
Eric Oomen is vestigingsmanager voor Bergen op Zoom van het transportbedrijf Van den Bosch. Hij heeft geprobeerd een gesprek aan te knopen met de Nederlandse Spoorwegen over een directe verbinding met de Theodorushaven, maar vond geen gehoor voor de plannen. ,,Het is goed dat tegenwoordig ook anderen voor spoorvervoer kunnen worden benaderd, zoals bijvoorbeeld Shortlines. We willen graag die samenwerking met het spoor, omdat een trimodale terminal perfect is. We hebben onderzoek gedaan bij verladers rondom de haven en merkten dat er voldoende belangstelling bestaat voor vervoer over water.’’ Oomen verwacht meer succes van de nieuwe terminal dan van het gestrande initiatief enkele jaren geleden in Roosendaal.

Verladersscans
Ook in Brabant werden bedrijven onderzocht op de multimodale potenties. De verladersorganisatie EVO heeft zo door heel Nederland al bijna honderd bedrijven laten onderzoeken of er mogelijkheden zijn om de aan- en afvoer van respectievelijk grondstoffen en producten intermodaal te laten verrichten. Gebleken is dat er inderdaad mogelijkheden zijn.
MCA wil voorkomen dat de resultaten van verladersscans zoals die door EVO werden uitgevoerd, in een bureaulade verdwijnen. ,,Dan is het alleen goed geweest voor de omzet van consultants. Ik gun het hen van harte, maar er moet meer gebeuren. We willen die bedrijven onze diensten aanbieden om de drempel te verlagen voor de overschakeling van wegvervoer naar multimodaal vervoer. Zo zijn we met Fuji in Tilburg in gesprek. Uit de scan is gebleken dat vervoer per schip mogelijk is. Maar het gaat om ’carrier haulage’ containers en rederij Mitsui wil wel de container de volgende dag teruggeleverd hebben. We onderzoeken dat. Wij worden ondersteund door de overheid, en bij ons hangt er niet meteen een prijskaartje aan.’’

MCA is een onafhankelijke stichting, een steunpunt voor multimodaal vervoer in Brabant. Doelstellingen zijn het verschaffen van heldere voorlichting aan verladers, het bespeuren van knelpunten en die melden aan de overheid. ,,En dan gaat het niet alleen om de grootschalige, honderden miljoenen kostende infrastructurele projecten. Er is soms met het kleine wisselgeld al een knelpunt weg te nemen. Bijvoorbeeld door een haven uit te diepen, zoals dat hier in Eindhoven het geval was. Bedrijven als de Mebin en de veevoedercentrale Zon begonnen al geruisloos op het wegvervoer over te schakelen omdat de schepen niet meer konden afladen. Het is onze taak dat in kaart te brengen.’’
,,In Helmond zijn we in gesprek over de ontwikkeling van nieuwe kleine schepen of duwbakken of het ombouwen van bestaande schepen, zodat de prachtige omlegging van de Zuid-Willemsvaart rond Helmond ook daadwerkelijk door de scheepvaart kan worden bereikt.’’ Hilberts doelt op het project ’Waterslag’ dat samen met het Bureau Innovatie (onderdeel van Binnenvaart Nederland) en de Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) van Rijkswaterstaat wordt opgezet. ,,Duwbakachtige scheepjes, die door ze in Den Bosch te ontkoppelen met een opduwertje de Zuid-Willemsvaart op gebracht kunnen worden. Maar er moet ook aan de Zuid-Willemsvaart zelf nog veel gebeuren. Sluizen vallen van ellende in elkaar en de vaarweg moet naar klasse IV. We inventariseren wat er gebeurt als die Zuid-Willemsvaart niet wordt aangepakt, bijvoorbeeld de consequenties voor het zand- en grindvervoer en de veevoeders. Overigens is het uitdiepen van de vaarweg altijd aanleiding voor een vreemde paradox. We willen meer per schip vervoeren omdat dat milieuvriendelijk is, maar het slib uit de vaarwegen is vervuild en dat kunnen we nergens kwijt door de strenge milieuwetgeving. Het blijft lastig dat de verschillende ministeries niet voldoende samenwerken om ons daarvan te verlossen.’’
Het afval is volgens Hilberts een typisch voorbeeld van lading voor de binnenvaart.

Nutsfunctie
,,Afvalvervoer is in principe een nutsfunctie. Daar heeft de overheid een stem in, maar ook daar moet de markt het doen. De weg is dan het goedkoopst, en mijn angst is dat het succesvolle milieubeleid in Nederland alleen meer wegvervoer tot gevolg heeft. Zo nam Afvalsturing Brabant een aandeel in de Osse Overslag Centrale om containers over water te gaan vervoeren, maar nu worden al haar containers toch over de weg naar Moerdijk gebracht – een substantieel deel gaat echter wel per spoor. Zou de burger echt dat dubbeltje er niet voor over hebben om al het afval over water te laten vervoeren? Ook huisvuil, pluimveemest en recycling-glas moeten over water kunnen. Het probleem is dat de wegvervoerders zo goedkoop zijn dat er niet tegenop valt te concurreren. Wil je per schip kunnen vervoeren, dan is tussenopslag noodzakelijk en die moet worden terugverdiend.’’
MCA hoopt binnen drie maanden een inventarisatie van de afvalstromen in Noord-Brabant te kunnen presenteren. ,,Bovendien zijn we bezig met studenten van de TU Eindhoven met een multimodaal computermodel voor verladers. En tenslotte vervaardigen we een multimodale kaart, een overzicht van de terminals en hun mogelijkheden in Noord-Brabant. We zijn gelukkig als we de verhouding weg/water/spoor wat kunnen bijstellen.’’