‘Nederland distributieland’. Met die woorden wijst de politie Rotterdam-Rijnmond er een beetje plagerig op dat ons land een belangrijke schakel vormt in de logistieke keten van de georganiseerde zware criminaliteit. Het ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’, een rapport van het Expertisecentrum Haven van het Kernteam van de Regionale Recherche Dienst van de politie Rotterdam-Rijnmond, is geen woedende aanklacht tegen de Rotterdamse havengemeenschap. Een wereldhaven is nu eenmaal een aantrekkelijke omgeving voor geboefte dat zich probeert te verrijken aan handel in verdovende middelen en andere onoirbare activiteiten, zo komt uit het politierapport naar voren.
De georganiseerde misdaad lift eerder mee met bestaande goederen- en geldstromen in Nederland, dan dat zij zelf onderdelen van de infrastructuur in bijvoorbeeld de transport- en financiële sector onder controle houdt. Het is volgens de politie zaak om de kans dat criminelen de logistieke sector misbruiken voor hun eigen kwalijke handel en wandel, zoveel mogelijk te beperken. Daarom juist heeft de politie de havengerelateerde misdaad in het ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’ zo goed mogelijk in kaart proberen te brengen. Tot nu toe had de politie weinig specifieke kennis over criminaliteit in de haven en het nieuwe rapport wordt dan ook gezien als ‘een eerste nul-meting, een vertrekpunt’.
,,Dat we onze blik nu zo specifiek richten op de haven, is vrij nieuw in Nederland, en ook in Europa’’, zei drs. M.C. Oeloff, hoofd van het Kernteam Rotterdam-Rijnmond, in oktober in deze krant. ,,Bij de politie zijn we gewend om informatie op te slaan in delictsoorten. Als er een auto is gestolen, slaan we dat feit op in de map ‘gestolen auto’s’ en kunnen we informatie over het delict zo ook later weer terugvinden. Maar delicten die zijn gebeurd in de haven; die zoekslag kunnen we nog niet maken.’’ Met behulp van het rapport hoopt de politie nu dieper door te kunnen gaan dringen tot de onderwereld van de Rotterdamse haven. De zwakste schakels in het logistieke proces moeten worden blootgelegd, zodat de politie opsporingsonderzoeken kan beginnen en preventieve adviezen kan geven aan overheden en bedrijven.
De cocaïnehandel is een voorbeeld van een illegale handel die meelift met legale transporten. Cocaïne komt meestal op zeeschepen vanuit Midden- en Zuid-Amerika naar Europa. De havens in Nederland, België en Spanje zijn de belangrijkste aanvoerhavens vanwaaruit de cocaïne over de rest van Europa wordt verspreid. De cocaïne wordt voornamelijk vervoerd in containers, waarin de drugs worden verstopt onder normale goederen. Meestal wordt de cocaïne afgedekt door levensmiddelen, maar ook dingen als toiletartikelen, speelgoed, elektronische apparatuur en auto’s worden gebruikt om het transport van de drugs te verhullen.
Cocaïnesmokkelaars plegen ook gebruik te maken van schepen of containers die vanuit Zuid-Amerika fruit aanvoeren, met name bananen. De bananenhandel is zich echter gaan verleggen van Rotterdam naar Antwerpen en daardoor worden de laatste jaren in Rotterdam geen grote drugsvondsten meer gedaan op fruitschepen. De douane in Antwerpen daarentegen doet vrijwel alle cocaïnebevindingen in schepen of containers die met fruit zijn geladen.
Het transport van cocaïne is veelal in handen van zeer professionele vertegenwoordigers van de grotere cocaïnegroepen uit Colombia, maar er zijn ook amateuristisch werkende avonturiers. Veel van deze personen blijven volgens de politie maar een paar maanden in Nederland.
Ook voor heroïne kan je zeggen: Nederland distributieland. Nederland geldt als belangrijkste Europees ‘bronland’ voor heroïne die in de Verenigde Staten is aangetroffen. Nederland fungeert tevens als transitland van heroïne voor veel Europese landen. De in Rotterdam in beslag genomen heroïne is vooral afkomstig uit Zuid-Europa (met name Turkije en Spanje), Noord-Afrika (vooral Marokko) en Zuidwest-Azië. De smokkel en handel in heroïne wordt van oudsher door Turkse criminele netwerken gedomineerd. Het vervoer vanuit Turkije gebeurt veelal per vrachtwagen, op het vervoer per zeeschip zegt de politie geen zicht te hebben. Het schijnt wel voor te komen dat Turkse criminelen een staaltje intermodaal vervoer ten beste geven door heroïne eerst per schip naar Italië te brengen, waarna de drugs vanuit Italië verder per vrachtwagen worden vervoerd.
De misdaad maakt gebruik van alle modaliteiten. Vanuit Nederland, wereldwijd bekend als productie- en distributieland van synthetische drugs, wordt XTC vooral per vliegtuig geëxporteerd. Toch gebeurt het ook wel, dat de synthetische drugs in postpakketten mee worden gegeven met zeeschepen. De postpakketten worden afgeleverd nadat de douane haar controle heeft uitgevoerd. De laatste twee jaar gebeurt dat echter in havens als Antwerpen, Hamburg en Le Havre, en niet zo zeer in Rotterdam.
Ook de import van de grondstoffen voor de productie van synthetische drugs verschuift volgens de politie van Rotterdam naar Antwerpen en naar havens in Portugal en Spanje. De grondstoffen, voornamelijk afkomstig uit China, komen vervolgens over land naar Nederland.
Het ‘uitwijkgedrag’ van de criminelen is een gevolg van de strenge controle in de Rotterdamse haven, zegt de politie. Een voorbeeld daarvan is mogelijk ook de sigarettensmokkel. De Rotterdamse haven was jarenlang een geliefde doorvoerhaven voor sigarettensmokkelaars, maar sinds drie jaar geleden de containerscan werd ingevoerd, is het aantal in beslag genomen sigaretten in Rotterdam dalende. Dat kan wijzen op een preventieve werking van de containerscan. Het is volgens de politie echter ook niet uitgesloten dat criminele groeperingen effectievere manieren hebben gevonden om opsporingsinstanties te omzeilen.
Feit is in elk geval, dat criminele organisaties over het algemeen een overstap aan het maken zijn van de drugshandel naar de sigarettensmokkel. Dat doen ze omdat de sigarettensmokkel een net zo lucratieve handel is, maar met een lagere strafmaat en een lagere pakkans. Sigarettensmokkel is de grootste fraudepost binnen de Europese Unie. Het smokkelen van een container vol sigaretten levert de misdadigers een bedrag op van zo’n één miljoen euro. Doordat de fiscus accijnzen misloopt, lijdt de Nederlandse staat veel schade, in 2000 ruim 66 miljoen euro. De sigaretten stromen vanuit alle uithoeken van de wereld toe; Azië, Noord-Amerika, Afrika en Zuid- en Oost-Europa. Nederland is hiervoor een doorvoerland met een overwegend logistieke functie. Vrachtwagens, schepen en in mindere mate passagiersvoertuigen zijn de middelen van vervoer. Als eindbestemming is Groot-Brittannië favoriet, gevolg door Ierland en Duitsland.
Op het gebied van metaaldiefstal en diefstal van en uit containers, blijken in de Rotterdamse haven nationaal en/of regionaal opererende criminele netwerken actief. Metaaldiefstal van met name aluminium, koper en nikkel wordt vaak gepleegd door personeelsleden van op- en overslagbedrijven. Op de diefstal van en uit containers is weinig zicht, mede doordat dat soort diefstal in weinig gevallen tot een aangifte leidt. De dieven maken veelal misbruik van inside information en kennis van het logistieke proces. Er zijn aanwijzingen dat criminele groeperingen handlangers plaatsen of werven bij verladende en/of vervoerende organisaties. De diefstallen lijken zich wel wat te verplaatsen van de haven naar het groeiende aantal inlandterminals en distributiecentra buiten de havens.
Andere dieven trekken juist naar de haven toe. De Rotterdamse haven is volgens het Coördinatiepunt Regionale Voertuigcriminaliteit in toenemende mate een doorvoerhaven voor gestolen voertuigen. Auto’s die in Nederland zelf of elders gestolen zijn, worden via Rotterdam op grote schaal vervoerd naar Irak, andere landen in het Midden-Oosten en Libië. De Zeehavenpolitie heeft de afgelopen jaren ook tientallen gestolen auto’s aangetroffen in de haven die waren bestemd voor verscheping naar West-Afrika. Er zouden in de Rotterdamse haven opvallend veel Oost-Europese criminelen actief zijn die zich met de handel in gestolen voertuigen bezighouden. De Belgische politie stelt dat er een groepering is die via bedrijven in Duitsland en België gestolen voertuigen vervoert via de havens van Rotterdam, Amsterdam en Antwerpen. Ook maken de Belgen melding van een groepering die gewelddadige overvallen en car jacking pleegt, om vervolgens de gestolen auto’s via Rotterdam uit te voeren.

Kaders bij artikel:
CRIMINELEN STEEDS ACTIEVER IN MENSENSMOKKEL
Er is een trend te zien dat criminele organisaties stoppen met de drugshandel om zich te kunnen gaan richten op de handel in mensen. Dat blijkt uit het ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’, waarvoor de politie Rotterdam-Rijnmond onder meer de Zeehavenpolitie interviewde.
Er zou wereldwijd nu meer geld omgaan in mensensmokkel dan in de handel in verdovende middelen. Mensen uit landen als China, Irak, Iran, Tunesië, Marokko, Nigeria, Rusland en Liberia worden naar Nederland gesmokkeld, soms om in Nederland te blijven, maar vaker om verder te worden vervoerd naar Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. De situatie doet zich wel voor dat de Vreemdelingenpolitie in de Rotterdamse haven ontdekte illegalen sommeert het land te verlaten, terwijl de mensen daar juist mee bezig zijn. Van alle illegalen die Nederland binnenkomen, schijnt liefst 85 procent gebruik te maken van mensensmokkelaars. Ruim 66 procent van de vreemdelingen hebben niet zelf gekozen voor Nederland als bestemming.
De ene illegaal zit met een vervalst reisdocument in een vliegtuigstoel, de ander moet een lange reis maken in een container of trailer. In het Nederlandse havengebied worden door de Vreemdelingenpolitie jaarlijks drie- tot vierduizend illegalen onderschept. Een groot containeroverslagbedrijf in de haven heeft de politie verteld dat er groeperingen actief zijn die illegalen verkleed als havenarbeiders zijn bedrijfsterrein opbrengen. Gemiddeld veertig mensen per week worden aangetroffen in trailers, zegt de Zeehavenpolitie. Vooral de ferrymaatschappijen die op Groot-Brittannië varen, hebben het nodige te stellen met het illegalenprobleem.
Steeds meer illegalen die proberen een vrachtwagen in te klimmen, gebruiken daarbij fysiek geweld, waarbij meer dan eens met vuurwapens, messen of gas-sprays wordt gedreigd. Frankrijk en België schijnen voor de mensensmokkelaars een betere springplank naar Groot-Brittannië te zijn dan Nederland, maar er zijn aanwijzingen dat het illegalenprobleem zich vanuit Frankrijk verschuift naar het noorden, naar België en Nederland.

WEINIG ZICHT OP DUISTERE HANDEL ILLEGALE WAPENS
De handel in illegale wapens is voor de politie een ondoorgrondelijke branche.
Bestellingen voor wapenprogramma’s voor landen als Irak en Noord-Korea zijn doorgaans niet makkelijk te ontdekken, omdat het bijna altijd gaat om zogenaamde ‘dual-use goederen’; producten die behalve een civiele ook een militaire toepassing kunnen hebben. En de illegale handel in vuurwapens is al net zo duister.
De meningen over de rol die de Rotterdamse haven speelt in de illegale wapenhandel, zijn nogal verdeeld. De politie zelf komt tot de conclusie, dat Rotterdam een lastige schakel is voor smokkelorganisaties, omdat in Nederland een eindgebruikerverklaring van onverdachte partijen verplicht is om wapens te mogen vervoeren. Een in het rapport ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’ aangehaalde Britse wapenhandelanalist stelt daarentegen dat Rotterdam in Europa de belangrijkste wapenoverslaghaven is en dat er heel veel wapens voor de zwarte markt naar Rotterdam worden verscheept. De analist noemt als redenen de ligging van Rotterdam en het ‘lakse’ beleid van de regering.
De landen van waaruit gesmokkeld wordt, wisselen. De meeste vuurwapens die in Nederland illegaal worden verhandeld, zijn afkomstig uit het voormalige Oostblok en komen hier veelal per auto naartoe. Andere landen van herkomst zijn de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Spanje en Portugal.

ILLEGAAL VUURWERK LUCRATIEVE HANDEL
Voor de import van illegaal vuurwerk maken gevestigde vuurwerkimporteurs en groothandelaren veel gebruik van de grote differentiatie van wetgeving in Europa, stelt de politie Rotterdam-Rijnmond in haar rapport ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’.
,,Via een U-bochtconstructie wordt het vuurwerk eerst doorgevoerd naar buurlanden waar minder strikte regels voor consumentenvuurwerk gelden, om vervolgens over de weg weer naar Nederland te worden gebracht.’’
Grote importeurs houden zich volgens de Rijksverkeersinspectie meestal wel aan de regels, maar veel kleine bedrijfjes doen zaken die het daglicht niet kunnen verdragen. Grote bedrijven hebben veelal afspraken met Chinese fabrikanten, waardoor het voor de kleinere ondernemingen moeilijk is om op een legale manier te concurreren. Criminele organisaties helpen dit soort bedrijfjes graag op weg. Met het transport van illegaal vuurwerk, dat over het algemeen afkomstig is uit China, kunnen volgens de Rijksverkeersinspectie enorme bedragen worden verdiend. Vooral via Duitse havens komt het vuurwerk Europa binnen om daarna over de weg naar Nederland te komen, maar er zijn tevens geruchten dat er steeds meer vuurwerk vanuit Spanje naar Nederland wordt vervoerd. Hoe de hoeveelheid illegaal vuurwerk die over land Nederland binnenkomt, zich verhoudt tot de hoeveelheiden die via de Rotterdamse haven arriveren, is volgens de inspectie niet te zeggen.

Nederland, en de Rotterdamse haven in het bijzonder, is een belangrijk transportknooppunt voor de georganiseerde misdaad. De grote kaart toont grote illegale goederenstromen naar Nederland die genoemd worden in het rapport ‘Criminaliteitsbeeld Rotterdamse haven’ van het Expertisecentrum Haven van de politie. De kleine kaart toont grote illegale smokkelroutes vanuit Nederland naar het buitenland.
Milieucriminaliteit is eveneens een fenomeen. Het op illegale wijze exporteren van afval naar het buitenland neemt bijvoorbeeld sterk toe. Werd in de eerste drie maanden van 2001 nog 468.000 ton Nederlands afval geëxporteerd, in dezelfde periode vorig jaar was dat al 838.000 ton. Op de foto gaat een douanebeambte bij ECT op de Maasvlakte een kijkje nemen in een open vrachtwagen om te controleren of de lading wel aan de milieuwetgeving voldoet.