Een domper voor iedere modal shift-pleitbezorger was het zeker, toen uit een TNO-rapportage bleek dat de binnenvaart per vervoerde container meer stikstof uitstoot dan het wegtransport, maar volgens de Topsector Logistiek, opdrachtgever van het onderzoek, is het niet meteen reden om de modal shift maar op te bergen in de ijskast. Andere voordelen van de binnenvaart, zoals het terugdringen van de CO2-uitstoot en de verkeersdrukte, blijven pluspunten. Wel maakte de wake up call van TNO duidelijk dat, wil de binnenvaart relevant blijven en doorgroeien, de sector haast moet maken met vergroenen.

Het Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart (EICB) beaamde dat bepaalde typen motoren inderdaad per container meer stikstof uitstoten dan een Euro 6-motor, maar stelde toch niet te schrikken van de conclusies van TNO. Martin Quispel, expert projectmanager bij EICB, benadrukt dat de uitkomst van het onderzoek vooral reden is de algehele verduurzaming te versnellen. De modal shift blijft daar wat hem betreft een belangrijk onderdeel van.

Achterstand

De NOx-uitstoot van een binnenvaartschip is sterk afhankelijk van het volume dat wordt vervoerd, alsook het type lading, de vaarroute en de wacht- en ligtijden in de havens. Maar, zegt Quispel: ‘wel heeft de binnenvaart een achterstand in te halen ten opzichte van andere modaliteiten, zeker de schepen met een oudere motor zonder nabehandeling.’

Moderne schepen met een volle lading, zo wil de projectmanager maar zeggen, varen wél zuiniger dan vrachtwagens rijden, of je nou kijkt naar stikstof, CO2 of fijnstof. Die moderne motor is echter wel een harde voorwaarde om als modaliteit competitief te blijven en tegelijk te zorgen voor minder milieuschade. Juist nu stikstof zo hoog op de politieke agenda staat, aldus Quispel.

Ook los van de huidige stikstofcrisis moet de sector aan de bak met vermindering van stikstofuitstoot. In de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens zijn afspraken opgenomen over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in de binnenvaart. In 2035 moet de uitstoot van fijnstof en stikstof met 25% tot 50% zijn afgenomen. In 2050 moet de sector nagenoeg emissieloos zijn.

Ook directeur Rob Leusink van Koninkijke Binnenvaart Nederland (KBN) toont zich niet uit het veld geslagen door TNO. Ja, de stikstofuitstoot ligt hoog, maar de sector werkt hard aan vergroening. ‘Dat gebeurt met nieuwe typen motoren, maar ook met bijmengen van biobrandstoffen en het gebruik van waterstof. Daarmee pak je de stikstofuitstoot aan én de uitstoot van CO2 en fijnstof, wat misschien wel hetere hangijzers zijn in de gehele klimaatcrisis. En daar scoort de binnenvaart beter op dan andere modaliteiten.’

Evolutie

Volgens de KBN-voorman gaat de binnenvaart de doelen uit de Green Deal halen. ‘Niet met een revolutie, maar met een evolutie. De wil om te verduurzamen is er, maar het is per schip en per schipper maatwerk.’

In een recent rapport van de Centrale Commissie van de Rijnvaart (CCR) over de toekomst van de sector, ‘Een beoordeling van nieuwe marktkansen voor de binnenvaart’, wordt het belang van modernisering eveneens dik onderstreept. De conclusie van de CCR is dat de sector op zoek moet naar zowel nieuwe scheepstypen als nieuwe logistieke oplossingen en nieuwe vaargebieden. Het is nogal wat.

De CCR signaleert verschillende knelpunten voor de binnenvaart anno nu. Zo vraagt de klimaatverandering met zeer grillige rivierwaterstanden om een sterkere diversificatie van de gebieden waar schepen actief zijn. Schippers kunnen bijvoorbeeld kiezen voor meer activiteit in stedelijke logistiek, aangezien de waterstanden daar minder kritisch zijn.

Een van de belangrijkste nieuwe markten voor de binnenvaart is het stedelijk vervoer van passagiers en vracht. Denk bijvoorbeeld aan het vervoeren van pakketten in plaats van bulkgoederen. Dat vraagt om andere scheepstypen, ook met het oog op het kleinere vaargebied wat daarbij hoort.

Andere belangrijke nieuwe markten voor de binnenvaart zijn volgens de CCR de ladingstromen die opkomen in het kielzog van de circulaire economie. Waar nu kolen en ijzererts een ladingstroom vormen, moet dat gaan verschuiven naar het vervoer van hernieuwbare brandstoffen of grondstoffen en onderdelen die nodig zijn voor de productie daarvan.

De CCR rapporteert dat de nieuwe markten veel potentieel bieden. Deze markten zijn nu echter nog niet voldoende ontwikkeld om daar makkelijk in te stappen. Of de binnenvaart heeft nog niet al haar kansen waargenomen; de redenen daarvoor hangen samen met technologische uitdagingen, risico’s en onzekerheden plus concurrentie van andere modaliteiten.

Geen kant-en-klare oplossing

Het lastige is dat er is geen kant-en-klare oplossing voor modernisering van de sector is, beaamt Quispel van de EICB. ‘De mogelijkheden verschillen per schip en per budget.’

Voor nieuwe binnenvaartschepen is een Stage V-motor nu de standaard om tot minder uitstoot te komen. Voor bestaande schepen geldt dat er allerlei nabehandelingstechnieken mogelijk zijn. Subsidie vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om dit te realiseren is echter jaar op jaar binnen no-time op.

Ook vanuit het ministerie van Landbouw staat er voor de binnenvaart een subsidiepotje klaar: bedoeld om zogeheten SCR katalysatoren te installeren die zorgen voor minder NOx in de lucht. Dat geld blijft echter grotendeels liggen, want, zo legt Leusink van KBN uit, ‘de eigen investering van de schipper is te groot, en ook met de Stage V-subsidie vanuit IenW kom je tot minder NOx-uitstoot, en die biedt meer voordelen.’

Quispel: ‘Het is waarschijnlijk dat binnenkort het geld vanuit Landbouw bij dat van IenW wordt getrokken, zodat meer schippers vernieuwen.’ Zeker is dit echter nog niet, noch is duidelijk per wanneer dat dan zou gebeuren.

De expert van de EICB spreekt de verwachting uit dat de binnenvaart het wel redt. Dat blijkt wel uit de subsidie voor een nieuwe motor die jaar op jaar binnen no-time op is, zegt Quispel. ‘De shift van weg naar water is absoluut zinvol’.

Steentje bijdragen aan strijd tegen stikstof

Nederland is verplicht natuurgebieden te beschermen, de neerslag van ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NOx) zorgt voor te veel schade. De winst in het terugdringen van de uitstoot zit grotendeels in de veehouderij, daar komt zo’n 40% van de stikstofdepositie vandaan. Zo’n 20% komt vanuit de industrie en het verkeer. Daarmee heeft ook de transportsector een steentje bij te dragen aan het oplossen van de stikstofcrisis. Binnenvaartschepen met oudere motoren stoten relatief veel NOx uit. Volgens TNO heeft een binnenvaartschip met CCR2-motor een NOx-uitstoot van tussen de 2,1 en 2,2 gram per teu-kilometer, voor wegtransport met een Euro 6-motor is dit 1,3 gram.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement