ABN Amro schat dat circa 10 procent van de Duitse elektriciteitsproductie afhankelijk is van de import van steenkool via de Nederlandse binnenvaart.

Nu er vanwege de geopolitieke spanningen tussen Rusland en Europa minder aardgas beschikbaar is, neemt het gebruik van kolen toe. Ook vanwege de hoge gasprijs wordt teruggegrepen op kolen. Maar juist nu Duitsland vanwege het gastekort meer kolen nodig heeft, is de capaciteit van de binnenvaart beperkt door onder meer laagwater.

Ook het vertrek van schepen naar Oost-Europa om Oekraïens graan te vervoeren drukt op de capaciteit in de sector. ‘De binnenvaartcapaciteit zit aan alle kanten maximaal klem’, vertelde Maira van Helvoirt van Koninklijke Binnenvaart Nederland eind juli in een video-interview met NT – ook vanwege die gestegen vraag naar kolentransport in Duitsland.

Het capaciteitstekort van de binnenvaart voert de prijs van kolen, en daarmee ook van energie, verder op.

70% van de kolen gaat per schip

Het gebruik van kolen voor de elektriciteitsproductie is in Duitsland fors toegenomen. In het eerste kwartaal van 2021 werd nog 47 procent van de Duitse elektriciteit opgewekt in kolencentrales. In het eerste kwartaal van 2022 is dat volgens het Duitse statistiekbureau Destatis gestegen naar 57 procent.

Normaliter wordt zo’n 80 procent van de Duitse kolenimport via Nederland getransporteerd. Zo importeerde Duitsland in 2019 volgens Destatis 35 miljoen ton kolen, waarvan volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 28 miljoen ton via Nederland werd vervoerd, vooral via de Rotterdamse haven. Hiervan wordt zo’n 70 procent door de binnenvaart vervoerd, de rest gaat via het spoor, over zee en met vrachtwagens. Aangezien circa 20 procent van de steenkool door de Duitse staalindustrie wordt gebruikt, is daarmee zo’n 10 procent van de Duitse elektriciteitsproductie afhankelijk van via de Nederlandse binnenvaart geïmporteerde kolen, schrijft ABN Amro in een analyse.

Van de in Rotterdam ingevoerde kolen is volgens cijfers van het Rotterdamse havenbedrijf normaliter zo’n 90 procent bestemd voor doorvoer naar Duitsland. De overslag van kolen in de Rotterdamse haven steeg gedurende de eerste zes maanden van 2022 met maar liefst 30 procent. Het lijkt er dus op dat Duitsland vooral de import van kolen via Nederland flink heeft opgevoerd.

Onderste ijkpunt in zicht

Het lage waterpeil in onder andere de Rijn is dan ook een ernstig probleem, concludeert de bank. Als het waterpeil in de Rijn bij het Duitse stadje Kaub vanaf een zeker ijkpunt daalt naar 40 centimeter kunnen binnenvaartschepen er niet meer passeren. Op maandagmiddag stond het waterpeil op 55 centimeter.

In 2018, toen het waterpeil bij Kaub daalde naar 25 centimeter, kostte de droogte de Duitse economie naar schatting 0,4 procent van het bruto binnenlands product. De schade beperkte zich destijds vooral tot verlies, mede door de beperkte capaciteit in de binnenvaart, aan productie in de industrie, landbouw en bosbouw. Hoewel het water nu nog niet zo laag staat, staat wel vast dat bij aanhoudende droogte ditmaal tevens de Duitse elektriciteitsvoorziening wordt geraakt, aangezien alternatieven voor steenkool nu niet voorhanden of zeer kostbaar zijn.

De Duitse elektriciteitsprijzen staan vanwege het tekort aan gas toch al op recordhoogte. Een nog lager waterpeil zou de prijzen verder kunnen opstuwen of zelfs kunnen leiden tot het op rantsoen zetten van bedrijven uit verschillende sectoren, waarschuwt de bank.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement