Er dreigen deze winter kassen leeg te blijven door de hoge prijzen van energie en dat leidt mogelijk tot legere schappen in de supermarkt. ‘Ondernemers maken nu hun keuzes’, zegt Alexander Formsma, verantwoordelijk voor Energie en Klimaat bij Glastuinbouw Nederland. Hij verwacht dat de hoge energieprijzen ook zullen leiden tot duurdere tomaten, komkommers, paprika’s, rozen en chrysanten. De Europese gasprijzen zijn onlangs weer verder gestegen door de aanhoudend sterke vraag, beperkt aanbod op de gasmarkt en de verwachting voor kouder weer op het noordelijk halfrond.

Steunmaatregel

Glastuinbouw Nederland hoopt op ingrijpen van de overheid. Hoe een steunmaatregel eruit zou moeten zien is lastig te zeggen omdat de situatie per glastuinbouwer verschilt. Eerder deze week liet demissionair minister Wopke Hoekstra van Financiën weten maatregelen te gaan nemen zodat de energierekeningen voor consumenten niet nog hoger uitvallen door de fors oplopende prijzen voor gas en stroom. ‘Wij horen nog weinig’, klaagt Formsma.

Ook de proces- en chemie-industrie krijgt last van de aanhoudend stijgende gasprijzen. Dan gaat het om de productie van onder meer glas, aluminium, papier, kunstmest, ethanol, ammonia en cement. ‘Chemieprocessen hebben vaak heel hoge temperaturen nodig, dat kun je niet snel elektrisch doen. Bedrijven zitten behoorlijk klem’, voorspelt René Peters, energie- en gasexpert bij onderzoeksinstituut TNO.

De Rabobank stelde onlangs in een rapport over de gasprijzen dat de kunstmest- en ethanolproductie getroffen kunnen worden. Voor kunstmest is dat een groot probleem, zegt Peters. ‘Die wereldmarkt is heel competitief en kunstmest is makkelijk te importeren. En dan gaat de fabriek gewoon uit.’ In het Verenigd Koninkrijk heeft kunstmestproducent CF Industries twee fabrieken al tijdelijk gesloten vanwege de hoge gasprijs. Kunstmestproducent Yara produceert om die reden in Europa al 40 procent minder.

Energiecontracten

Of bedrijven last krijgen hangt volgens RaboResearch-analist Sanne De Boer af van hun energiecontracten. ‘Als ze langjarige contracten hebben, hoeft dat niet.’ Glastuinbouw Nederland waarschuwde al voor gevolgen omdat veel tuinders gas op dagprijs inkopen en dat is nu ‘ontzettend duur’. Volgens De Boer is het voor een bedrijf bovendien lastig om zomaar te wisselen van aardgas naar bijvoorbeeld kolen of waterstof. Zo zijn sommige vormen van waterstof nog onvoldoende ontwikkeld of worden ze nog uit aardgas geproduceerd. Omschakelen naar elektriciteit is ook geen optie, omdat daarmee de temperatuur niet altijd hoog genoeg kan worden.

Behalve de industrie en chemie hebben de elektriciteitsopwekkers, zoals RWE en Uniper, ook last van de hoge gasprijzen, zegt Peters. ‘Die hebben zowel kolen- als gascentrales en schakelen nu de gasprijs hoog is over op kolen. Dat is zeer ongewenst vanuit het klimaat- en uitstootperspectief.’ In Nederland zijn nog vier grote kolencentrales actief.

Ondertussen zoekt Europa de oplossing vooral in duurzame stroom, zoals wind- of zonne-energie, om zo minder gevoelig te zijn voor prijsstijgingen van fossiele brandstoffen. Dat heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie gezegd op een EU-top in het Sloveense Kranj.

Von der Leyen zegt die kwestie wel zeer serieus te nemen. ‘Het is duidelijk dat de gasprijzen omhoog schieten. Maar bij hernieuwbare bronnen zijn de prijzen de afgelopen jaren juist gedaald’, aldus de voorzitter. ‘Dus voor ons is het heel helder dat het belangrijk is om op de lange termijn te investeren in duurzame bronnen die ons meer stabiele prijzen bieden en ook meer onafhankelijkheid, want 90 procent van het gas in de EU wordt geïmporteerd.’

Groene ambities ontspoord

Maar de groene ambities van de Europese Unie zouden ‘ontspoord kunnen raken’ door de energiecrisis, zo waarschuwen metaalbedrijven. Als elektriciteit te duur wordt is het minder aantrekkelijk om daar op over te stappen in plaats van kolen voor producenten van bijvoorbeeld aluminium.

Zo heeft zinkproducent Nyrstar aangekondigd dat het de productie van een grote fabriek in Nederland tijdens de piekuren stillegt. Voor regionale aluminiumproducenten kunnen de elektriciteitskosten zo hard oplopen, dat de energiekosten hoger dreigen te worden dan de totale verkoopprijs van het product.

Eurocommissaris Kadri Simons voor Energie zei in het Europees Parlement nog wel dat er voldoende gas is in de EU om de winter door te komen, maar dat de prijzen voorlopig hoog zullen blijven. Het Russische gasbedrijf Gazprom heeft dan ook volgens marktkenners zijn richtprijzen voor de export van aardgas voor dit jaar verhoogd. Verder is het bedrijf terughoudend wat betreft de gasvolumes die het naar Europa zou kunnen transporteren.

Volgens de grootste gasleverancier van Europa is het eerst zaak dat de gasvoorraden in Rusland bijgevuld zijn, wat vermoedelijk eind oktober het geval is. Daarna pas zou het bedrijf naar een mogelijk verhoging van de export naar Europa kijken. Het is overigens niet ongebruikelijk dat Gazprom voorzichtig is met het schetsen van leveringsvooruitzichten. De verkoop van gas is sterk afhankelijk van het weer, zowel in Rusland als daarbuiten. Het bedrijf zei de afgelopen dagen bij herhaling dat het al zijn contractuele verplichtingen nakomt. Ook streeft Gazprom ernaar de export waar mogelijk op te voeren.

Verschillende landen zoals Frankrijk en Spanje vinden dat de Europese Unie actie moet ondernemen om de prijsstijgingen op te vangen. Spanje heeft een voorstel gedaan voor een gezamenlijke EU-inkoop van aardgas en de aanleg van een strategische gasvoorraad. Eurocommissaris voor Energie Kadri Simson heeft gezegd dat Brussel voor het einde van dit jaar met plannen komt voor een herziening van de regels op de Europese gasmarkt.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een gratis proefabonnement af

Bekijk de aanbieding