Bekeken vanuit het oogpunt van coronapreventie, is Rotterdam een van de veiligste havens ter wereld. Verschillende containerterminals zijn hier al verregaand geautomatiseerd. Containers worden, om Havenbedrijf Rotterdam te citeren, door ‘robots van ruim 125 meter hoog’ van boord gehaald en aan boord gezet. En die robots zijn natuurlijk immuun voor coronavirussen. Havenarbeiders van vlees en bloed kunnen daar tegenover stellen dat ze nooit uitgeteld op bed hebben gelegen met een hardnekkig computervirus, maar daarover later meer.

Shanghai heeft sinds twee jaar een geautomatiseerde terminal waar zelfs Rotterdammers met ontzag naar kijken: een container-eldorado dat op termijn in zijn eentje 6,3 miljoen teu kan behappen. Maar de meeste vrachthavens in de wereld worden nog niet zo door machines gerund als Rotterdam en Shanghai. Zo berekende containerkranenbouwer Kalmar vorig jaar dat minder dan 5% van de containerterminals in Azië geautomatiseerd is.

Een van de oproepen om de coronacrisis aan te grijpen voor verdere automatisering kwam afgelopen week van het havenbedrijf van Göteborg. ‘In een tijd waarin fysiek contact tussen de bemanningsleden van een schip en de arbeiders op de kade tot het minimum beperkt moet worden, moeten er nieuwe werkmethodes komen, en snel,’ aldus de Zweden.

Argwanend

Nu havens en buitenlandse scheepsbemanningen elkaar vanwege het rondwarende coronavirus argwanender bekijken, wordt al zoveel mogelijk geprobeerd te communiceren via beschikbare digitale middelen. De scheepvaartsector zal zich zo met vallen en opstaan door de coronacrisis moeten worstelen, zeker als meer werknemers ziek thuis zouden komen te zitten, stelde consultant Lars Jensen van Sea Intelligence Consulting. Het ligt volgens hem voor de hand dat bedrijven in de sector serieus gaan investeren in verdere digitalisering als de coronacrisis eenmaal achter de rug is.

De Canadese werktuigbouwkundige Harry Valentine opperde dat de coronacrisis ertoe kan leiden dat zelfs het loodswerk in havens wordt overgenomen door machines. Loodsen lopen geen gevaar meer om te worden geïnfecteerd met een virus als je hen in een station op de kade laat werken en hen middelen geeft om schepen op afstand te begeleiden, aldus Valentine. De Canadees voorziet een systeem waarbij een speciale loods-drone landt op de scheepsbrug en daar inlogt op het navigatiesysteem van het schip. Met behulp van camera’s en lasers op de kade kan het schip volgens hem zo door de haven geloodst worden.

Scheepsnavigatie wordt ook door producenten van drones zelf gezien als een van de kansrijkste maritieme toepassingen. Maar er zijn er meer. Haven Amsterdam somt een heel rijtje theoretische drone-toepassingen op, zoals de inspectie van havenkades, kranen en pijpleidingen, het bepalen van het volume van bulkladingen en het detecteren van lekkages van schadelijke stoffen.

5G

Een andere noviteit waarvan in de havenwereld veel wordt verwacht, is 5G. Inderdaad, die nieuwe draadloze technologie die afgelopen week voor onbekende brandstichters waarschijnlijk aanleiding vormde om in Nederland zendmasten in de brand te steken. Het gerucht dat 5G de verspreiding van het coronavirus bevordert, of zelfs aan de wieg van het virus heeft gestaan, heeft zich als een lopend vuurtje door de wereld verspreid.

In Nederland is 5G nog niet algemeen ‘uitgerold’; de belaagde zendmasten waren vermoedelijk onschuldig. Wel zijn de afgelopen jaren met stille trom proeven gedaan. Juist zeehavens – Rotterdam, Hamburg, Zeebrugge, Antwerpen – werden als proeftuin gebruikt. Enerzijds om buiten het spiedend oog van het publiek te blijven, anderzijds omdat havens als belangrijke toekomstige 5G-gebruikers worden gezien.

In Rotterdam werd 5G getest om industrieel onderhoud te voorspellen. Bij onze oosterburen werd onder de noemer ‘Hamburg Smart Sea Port’ gekeken naar mogelijkheden om verkeersdoorstroming te verbeteren en emissies van schepen te meten.

De telecombedrijven Vodafone, Huawei en China Mobile presenteerden samen met de Chinese containerkranenbouwer ZPMC afgelopen najaar hun gezamenlijke ‘Smart Port White Paper’, waarin ze de mogelijkheden beschreven om met 5G de operaties op containerterminals efficiënter te maken. Een enkele operator kan vanuit een centrale controlekamer tot wel zes containerkranen bedienen, stelden de vier Smart Port-partners op basis van tests in de havens van Shanghai en Ningbo.

De foto’s waarop Vodafone schouder aan schouder stond met zijn Smart Port-vrienden, lijken inmiddels uit een lang vervlogen tijdperk. In februari kondigde Vodafone aan dat het in Europa alle Huawei-apparatuur verwijdert uit gevoelige onderdelen van zijn draadloze netwerk. Eerder had de Amerikaanse telecomwaakhond FCC verklaard Huawei als een gevaar voor de nationale veiligheid te beschouwen. Huawei haalde hard uit naar de volgens het Chinese bedrijf ongefundeerde westerse achterdocht.

Slimme havens

Wat er nu overblijft van de plannen om met vereende krachten ‘slimme havens’ te realiseren, is de vraag. De coronacrisis kan de behoefte eraan groter maken, maar in het geval van de Europees-Chinese samenwerking ook roet in het eten gooien.

Als een paal boven water staat, dat machines niet heilig zijn. Eén cyberaanval en alles ligt plat. Vakbondsbestuurder Niek Stam stelde onlangs dat ‘Rotterdam zich suf automatiseert’. Antwerpen scoorde volgens hem betere containeroverslagcijfers doordat havenarbeiders van vlees en bloed in Antwerpen een hogere productiviteit hadden dan de Rotterdamse robots.

De Amerikaanse consultant McKinsey zei het eerder ook. De productiviteit die geautomatiseerde havens bewerkstelligen, valt in de praktijk vaak tegen. Ironisch genoeg stelden alle havenbedrijven die door McKinsey werden ondervraagd, dat het moeilijk is om personeel te vinden dat goed uit de voeten kan met de nieuwe gespecialiseerde technologie.