De afgelopen zeven jaar was Van der Chijs bestuursvoorzitter van de Universiteit Twente. Bij Deltalinqs is hij de opvolger van Atzo Nicolai, die begin vorig jaar aantrad als opvolger van Steven Lak maar onverwacht ernstig ziek werd en kort daarop overleed. Vice-bestuursvoorzitters Jos van Winsen (Shell) en Leo Ruijs (ECT) namen sinds augustus vorig jaar de functie van Deltalinqs-voorzitter tijdelijk waar.

Van der Chijs’ cv toont een indrukwekkende lijst voorzitterschappen en lidmaatschappen van toezichtsraden, zoals daar zijn VNO-NCW, het Nederlands Filmfonds, het Nationaal Archief, Kennisland en het Rotterdamse OV-bedrijf RET. Een netwerker pur sang par excellence, zo lijkt het. Over zijn tijd als managing partner van OMA, het wereldberoemde architectenbureau van Rem Koolhaas, zegt hij: ‘Toen ik er kwam, zaten er negentig mensen, toen ik er wegging vierhonderd’.

Hoe goed kende u de Rotterdamse haven voordat u aan deze klus begon?

Niet. Ik ben lang in Rotterdam werkzaam geweest, als directeur van OMA en als lid van de Economic Development Board Rotterdam, maar mijn activiteiten lagen nooit primair in de haven. Ik heb er wel indirect mee te maken gehad, maar niet met het wheelen en dealen met bedrijven die hier hun brood verdienen. Dus ik ga nu door een steile leercurve heen.

U bent officieel op 1 april begonnen, maar daarvoor heeft u al een kennismakings- en inwerkperiode doorlopen. Hoe was dat?

Ik heb er veel energie in geïnvesteerd om de bedrijven alvast een beetje te leren kennen. Er is vooral politiek nogal wat aan de hand op dit moment, dus ik wilde op vlieghoogte komen om me ervan te vergewissen dat de Rotterdamse issues voldoende in Den Haag op de agenda staan, en ook bij de Europese Commissie.

Deltalinqs is een grote ondernemersvereniging van zevenhonderd leden met veel verschillende activiteiten, niet alleen logistiek maar ook industrieel. In het begin heb ik vooral virtuele bedrijfsbezoeken gedaan, maar op een gegeven moment wilde ik toch ook echt dingen zien. Dat is toch anders. Als je echt iets door wilt spreken, is het gewoon handiger om dat fysiek te doen. Dus de afgelopen weken ben ik veel op bezoek geweest bij onder andere chemische fabrieken, raffinaderijen en containerbedrijven. De komende weken staan er nog veel meer bezoeken op de planning om te weten te komen wat de issues van de leden zijn.

Wat is u al opgevallen?

Dat er veel vertrouwen is in de toekomst van de Rotterdamse haven, maar ook dat er bezorgdheid is over de toekomst. Veel bedrijven weten niet waar ze aan toe zijn. Dat heeft vooral met stikstof en de energietransitie te maken. Het stikstofdossier houdt bedrijven en investeringen tegen. Bedrijven die willen uitbreiden, kunnen gewoon geen vergunning krijgen en dat kost dus business.

Deltalinqs en Havenbedrijf Rotterdam trekken vaak samen op, maar botsen ook wel eens, bijvoorbeeld over het havengeld. Hoe zou u die verhouding kenschetsen?

Uitstekend maar zakelijk. Ik heb natuurlijk met Allard Castelein (topman Havenbedrijf Rotterdam – red) als een van de eersten uitgebreid een aantal dossiers doorgesproken en het politieke spectrum verkend. Het zou heel vreemd zijn als Deltalinqs en het Havenbedrijf het niet op veel punten eens zouden zijn. Maar buiten het havengeld zijn er nog wel een paar dossiers, waarin we dingen anders zien. In het verleden zijn er bijvoorbeeld discussies geweest over digitalisering. Over het algemeen is het een relatie van elkaar opzoeken en gezamenlijk oplossingen vinden. We moeten elkaars critical friends zijn. Vrienden kunnen veel van elkaar accepteren en stevige gesprekken voeren, maar wel met het doel om samen verder te komen.

U bent parttime voorzitter, twee dagen per week Deltalinqs en een halve dag RPPC. Verdient de haven geen fulltime voorzitter?

De vereniging heeft vastgesteld dat twee dagen genoeg is en ik denk dat het nadrukkelijk een meerwaarde heeft om ook andere dingen te doen dan alleen Deltalinqs. En ik doe het hier natuurlijk niet in mijn eentje. Er is een fulltime directeur, Bas Janssen, en er is een club van twintig mensen die bovenop de dossiers zitten. Het is mijn indruk dat die twee dagen genoeg zijn, maar vraag het me over een jaar nog een keer.

U schijnt goed te zijn in het binnenhalen van fondsen. Dat stond althans in het persbericht over uw benoeming. Kunt u daar voorbeelden van geven?

Ja, dat kan ik zeker. In mijn vorige baan was ik behalve voorzitter van de Universiteit Twente ook voorzitter van 4TU, de club van de vier Nederlandse technische universiteiten. Toen heb ik stevig gelobbyd voor meer geld voor technologie en voor die universiteiten. Die waren sterk gegroeid, maar de financiering daarvan was achtergebleven. Het is ook gelukt, dat ging om honderden miljoenen. Maar ik zit niet in de eerste plaats bij Deltalinqs om zo veel mogelijk geld binnen te harken, al is er wel een aantal projecten waar heel veel geld voor nodig is, zoals Porthos (CO2-afvang en -opslag – red.) en H-Vidion (productie van blauwe waterstof). Die hebben gewoon heel veel steun van de overheid nodig en ik zal moeten laten zien dat ik daarbij kan helpen.

Uw Linkedin-profiel laat een indrukwekkende lijst van voorzitterschappen zien. Ziet u zichzelf als een geboren bestuurder?

Nee. Ik weet ook niet wat een geboren bestuurder is. Ik denk dat de manier van besturen sterk van de situatie afhangt. Waar je in het ene geval op een bepaalde manier moet besturen, geldt dat voor een andere plek helemaal niet. Ik geloof helemaal niet in de alwetende aanvoerder die precies weet wat er moet gebeuren. Waar ik volgens mij goed in ben, is het omhoog halen van informatie en vervolgens bedenken wat de route op weg naar een doel zou kunnen zijn. Dat doe je door voortdurend mensen te bevragen en niet door voor de troepen uit te lopen. Mijn lot is dat ik per definitie weinig weet van de dingen waarvoor ik verantwoordelijk ben. Dat is prima, als er maar mensen om me heen zijn die wel kunnen vertellen hoe de dingen in elkaar zitten.

Ooit politieke ambities gehad?

Nee, integendeel. In de Nederlandse politiek heb je automatisch altijd een deel van de partijen tegen je en een deel dat je steunt. Daarbij gaat het niet om de inhoud, maar om de vraag van welke partij je bent. Dat is iets waarin ik geen zin heb, ik wil afgerekend worden op de inhoud. Dat betekent dat je ook besluiten moet kunnen nemen die niet bij een bepaalde politieke kleur horen. Ik heb gewoon geen zin in dat systeem. Sterker, ik ben wel benaderd voor politieke functies, maar ik heb ze altijd geweigerd.

Wat zijn de belangrijkste thema’s voor de Deltalinqs-achterban?

De energietransitie is een van de grootste thema’s van de komende jaren. Die raakt eigenlijk alle sectoren in de Rotterdamse haven en industrie. Voor sommige betekent het dat ze hun businessmodel fundamenteel moeten aanpassen. Ik denk dat het vergelijkbaar is met de industriële revolutie en het bijzondere is dat we een einddatum hebben afgesproken. In 2050 moeten we CO2-neutraal zijn, maar in 2030 moeten er al zaken zijn opgelost. Dat wordt best spannend, want ik weet nu al dat een aantal bedrijven dat niet gaat meemaken.

Tekst gaat verder onder de foto.

Victor van der Chijs_Bron NT

De periode tot 2030 is extreem kort, zeker omdat we nog niet precies weten wat de regels en de voorwaarden gaan worden en hoeveel geld er beschikbaar komt. Ik zie gewoon dat bedrijven daarmee worstelen. Vooral internationale bedrijven kunnen hun eigenaren niet uitleggen waarom bepaalde investeringen gedaan moeten worden, want ze kunnen geen antwoord geven op vervolgvragen.  Die eigenaren zeggen: ‘kom maar terug als je die antwoorden wel hebt’. Dan dreig je dus de boot te missen als die duidelijkheid er in andere landen wel is, of je hebt gewoon niet meer genoeg tijd om te investeren.

Dan hebben we het stikstofdossier. Dat gaat er eigenlijk nog aan vooraf. Zonder oplossing daarvoor gaat de energietransitie niet gebeuren, omdat daar grote investeringen voor nodig zijn, zoals een nieuwe pijpleiding-infrastructuur waar geen vergunningen voor zijn. Ik mag toch hopen dat het kabinet daar verstandige besluiten over neemt.

U wilt dat daarvoor afspraken in het regeerakkoord worden opgenomen. Maar die komen vast niet in een regeerakkoord op hoofdlijnen van een paar kantjes, zoals de meerderheid lijkt te willen.

Ik hoor niet meer dat daar nog steeds voor gepleit wordt. Als de politiek besluit om nog vier jaar over klimaatbeleid te debatteren, dan gaan we die klimaatdoelen zeker niet halen. We zullen met elkaar een heel duidelijke routekaart moeten maken. In het regeerakkoord zou een aanzet gegeven moeten worden om die bijvoorbeeld binnen een jaar te hebben.

En als dat niet lukt?

Dan is de politiek zelf verantwoordelijk voor het niet halen van de klimaatdoelen. Want dat zou dan de consequentie zijn. Of de investeringen worden zo groot dat veel bedrijven niet meer aan die transitie beginnen en activiteiten gaan beëindigen. Dan zou de positie van de haven eroderen en zijn de gevolgen voor de Nederlandse economie niet te overzien.

Met enige regelmaat blijken medewerkers van stuwadoorsbedrijven betrokken te zijn bij drugssmokkel. Ziet u voor Deltalinqs een rol om dit tegen te gaan?

Drugssmokkel is geen Rotterdams maar een Nederlands probleem. Die drugs komen hier binnen omdat er een markt voor is. Het zou wel heel gek zijn om een groot hek om die haven heen te zetten. Die zou dan niet meer kunnen functioneren. Bovendien is het een ongelijke strijd. Drugssyndicaten kijken niet op een miljoen meer of minder om hun business te beschermen. Er zullen nu eenmaal altijd mensen zijn die gevoelig zijn voor geld en daar wordt gewoon gebruik van gemaakt. Bedrijven worstelen daar mee, maar die kunnen heel weinig doen omdat ze daar de middelen niet voor hebben.

Maar we kunnen de mensen toch beter screenen?

Ah, daar hebben we een goed voorbeeld. Zullen we de screening eens beter doen? Dat kan helemaal niet! Dan zouden we in de haven eenzelfde soort systeem moeten invoeren als op Schiphol, met toegangspasjes voor het hele gebied. Als je pasje wordt ingetrokken, kom je er gewoon niet meer in. In Rotterdam kom je vrij gemakkelijk een haventerrein op. Sterker, er zijn mensen die gepakt worden en twee maanden later weer vrij rondlopen. Als je de screening wilt verbeteren, kan dat alleen op overheidsniveau. Dat is niet iets wat Deltalinqs of de individuele bedrijven kunnen organiseren.

Maar de bedrijven kunnen de screening van hun personeel toch verbeteren?

Hoe wil je je eigen personeel zonder medewerking van de overheid op een fatsoenlijke manier screenen? Dat is helemaal niet mogelijk. Die discussie speelde ook op de technische universiteit. Daar waren geen drugs te halen, maar kennis. Spionage dus. We zaten voortdurend in de situatie dat we mensen wilden screenen op wat ze in het verleden hadden gedaan. Maar dat kan niet, want het mag niet op grond van privacywetgeving en als universiteit heb je daar ook gewoon de mogelijkheden niet voor.

Dus Deltalinqs kan eigenlijk niets en vindt het ook niet op zijn weg liggen?

Wij voelen die verantwoordelijkheid wel degelijk en ik heb genoeg mensen gesproken die er doodziek van zijn dat het op hun bedrijf gebeurt. Die hebben te maken met werknemers die zich niet veilig voelen, gevolgd worden en ga zo maar door. Maar als we het echt willen aanpakken, zullen we het met zijn allen moeten aanpakken. Minister Grapperhaus heeft net zeven miljoen euro vrijgemaakt, waarvan vijf miljoen voor Rotterdam, voor bestrijding van drugssmokkel. Maar volgens onderzoek van de Erasmus Universiteit is er de komende vijf jaar 300 miljoen nodig. Dus ja.

Als u één maatregel ten behoeve van de haven zou mogen invoeren, welke zou dat zijn?

Met stip op 1: de stikstofcrisis oplossen. De haven moet genoeg stikstofruimte hebben om zich te kunnen doorontwikkelen. En daarmee bedoel ik niet per se groter en meer, maar vooral schoner, slimmer en efficiënter, waardoor we concurrerend kunnen blijven.

Als u één maatregel ten behoeve van de haven zou mogen afschaffen, welke zou dat zijn?

Die heb ik nog niet kunnen bedenken omdat ik daar het speelveld nog niet goed genoeg voor kan overzien. Allerlei sectoren zullen ongetwijfeld veel maatregelen kunnen noemen, maar of er één afschaffing is waarbij iedereen gebaat zou zijn, weet ik gewoon niet.

Bekijk hieronder de video waarin Van der Chijs vertelt over ambities als Deltalinqs-voorzitter: