Wat was het doel en de opzet van deze studie?

We hebben gekeken naar de gevolgen van specifieke ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie. Bij havens, maar ook bij beleidsmakers. Het is een literatuurstudie, we maken bestaande informatie toegankelijker voor een breder publiek. We hebben ons gericht op het identificeren van gemeenschappelijke noemers in plaats van regionale en nationale verschillen. Het rapport gaat wel in op de wijze waarop verschillende havenkenmerken de impact bepalen, samengevat in factsheets. Een deel daarvan gaat over het directe havengebied, een ander deel over het grotere gebied en de offshore, het derde deel gaat over de economie en de maatschappij.

Waarom is ruimte in havens in de energietransitie zo’n knelpunt?

In de havens is veel industrie geclusterd wat veel energie gebruikt. Het lastige is dat er niet één vervangende brandstof is, om de ambities voor het klimaat werken te verwezenlijken wordt er ingezet op een mix. Waar de ene haven sterk is in windenergie, focust een ander meer op waterstof. Je kunt niet de raffinaderijen alvast sluiten, want er is niet voldoende schone energie. Beide hebben plek nodig. Het vraagt op opslag, kabels, pijpleidingen, verbindingen met het achterland. Ruimte en infrastructuur is een groot knelpunt in veel havens. Het dwingt een havenbedrijf om na te denken over de keuzes die gemaakt worden rond de uitgifte van gronden. Dat ruimtegebrek staat onvoldoende op de agenda. De havens zelf beseffen het weliswaar, maar zeker ook de langetermijnimplicaties moeten bij de landelijke en regionale beleidsmakers doordringen.

Blijft de haven in de toekomst nog wel een plek voor de overslag van goederen?

Havens zijn vaak al in een bepaalde rol gegroeid. Plekken die van oudsher meer industrieel zijn ingericht dan als logistiek knooppunt, kunnen wel dat knooppunt worden op het vlak van energie. Kijk naar Groningen, wat geen containerhaven is zoals Rotterdam. Maar Groningen is wel de logische plek om een drijvende lng-terminal te plaatsen, omdat het leidingwerk en de infrastructuur er aanwezig is.

Ruimte en infrastructuur vormen een knelpunt in de energietransitie. Het andere grote knelpunt is de netcongestie?

Ik hoorde laatst de stelling dat als we alle ambities rond walstroom willen waarmaken, dat daarvoor vijftien keer de huidige netcapaciteit nodig is. Ik weet niet of dat cijfer klopt, maar duidelijk is dat alleen al die walstroom veel energie vraagt. Er zijn hoe dan ook méér kabels en pijpleidingen nodig. De volgende vraag is wie er verantwoordelijk is voor de aanleg daarvan. De netbeheerder? De overheid? Het havenbedrijf? Waar zitten de investeringen? Dat zijn vraagtekens. Maar het inpassen van die nieuwe netwerken in industriële clusters in de haven, het bepalen wat er nodig is… Daar ligt wel een taak voor havenbedrijven.

Wat betekent de energietransitie vanuit economische standpunt voor havens?

Iedere haven zal de eigen positie moeten bepalen. Ga je focussen op waterstof, methanol, wind, lng? Treedt het havenbedrijf op als de partij die land uitgeeft, of ook als een investeerder of ontwikkelaar? Er moet decennia vooruit worden gekeken. We zien dat havenbedrijven in toenemende mate een bredere en meer proactieve rol aannemen ten aanzien van energietransitie.

Versnelt de huidige gascrisis de energietransitie rondom havens?

We zien dat disrupties kunnen vertragen of juist versnellen. Energie moet aan een paar voorwaarden voldoen. Het moet beschikbaar zijn, alsook schoon en betaalbaar. Nu de beschikbaarheid van gas minder is, verschuift het belang van schoon naar betaalbaar en beschikbaar. Dat zie je aan het toegenomen kolentransport. Duurzame oplossingen hebben tijd nodig, ondanks alle ontwikkelingen is er geen klip-en-klaar antwoord op de huidige crisis.

Worden de klimaatdoelen gehaald?

Er is genoeg reden om optimistisch te zijn. Er zijn veel projecten in ontwikkeling, en nog meer voorbereiding. Denk aan Amsterdam die aankondigt groene waterstof vanuit Cork te importeren én met Duisburg afspreekt om waterstof naar het achterland te transporteren. Of aan de aangekondigde waterstoffabrieken in Rotterdam. Denemarken zet zwaar in op de uitbreiding van windenergie rond de haven van Esbjerg. Energie blijft echter een wereldmarkt en er verandert veel – kijk maar naar de beschikbare grondstoffen en de prijzen die daarvoor gerekend worden. Hoe er nu op Europees niveau wordt ingegrepen op de energiemarkt, was een jaar geleden ondenkbaar. Dat vraagt doordacht handelen, met drastische keuzes waarbij klimaatdoelstellingen centraal moeten blijven staan.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement