Voor schepen die onder de vlag van een van de EU-landen voeren, was 2020 een ronduit belabberd jaar, zo kan gedestilleerd worden uit het met statistieken doorspekte EMSA-rapport. Het aantal havenaanlopen van onder Europese vlaggen varende schepen liep in het coronajaar met 3,5% terug in vergelijking met 2019, terwijl de hoeveelheid vracht die deze schepen vervoerden (gemeten in miljoenen ton) met 11,1% daalde.

De grootste klappen kwamen, logisch, vlak na het uitbreken van de crisis. Het aantal aanlopen van Europese schepen kreeg de grootste daling meteen in april te verduren (-18,8% vergeleken met april 2019). De tonnage bereikte haar diepterecord in mei (-23,7%). Maar ook later in het jaar bleef het coronavirus de maritieme wereld tarten. Zelfs in de feestmaand december, toen op de hoofdkantoren van de containerrederijen de polonaise werd gelopen vanwege uitstekende resultaten, waren de Europese vlagstaten nog lang niet boven jan. Zo was het vervoerde tonnage van Europese schepen nog altijd flink veel lager, 19,1%, dan in december 2019.

Havenaanlopen

De Nederlandse maritieme vlag, die in december in het nieuws kwam door het besluit van Maersk om haar laatste vijf Nederlandse schepen voortaan onder Liberiaanse vlag te laten varen, had in de feestmaand 9% minder havenaanlopen dan een jaar eerder, zo berekenden de cijferuitpluizers van de EMSA. Doordat de eerste maanden van het jaar, de periode voordat het coronavirus in Europa toesloeg, nog wel gunstig waren geweest, viel de schade voor de Nederlandse vlag over heel 2020 gemeten nog mee, met een futiele -0,02% minder aanlopen dan in 2019. Het land van Maersk, Denemarken, deed het evenwel veel beter. Schepen onder Deense vlag hadden vorig jaar 17% meer aanlopen dan in 2019. Ook de Noorse maritieme vlag (28% meer havenaanlopen) en de Zweedse (+11%) hadden de wind mee, maar continentale landen als Frankrijk (-24%), België (-18%) en Duitsland (-6%) zagen juist een flinke teruggang.

Het was voor de EMSA-statistici niet moeilijk om de olifant aan te wijzen die door hun porseleinkast liep. Dat was de zieltogende cruisesector. Die zakte in het toerismevijandige coronajaar met 66% in. Dat dit percentage niet dichterbij de 100% lag, was dan nog te danken aan de eerste paar maanden van het jaar. De Europese cijfers bevestigen ook dat de car carriers het zwaar hadden. In dat segment liep het aantal havenaanlopen met 33% terug.

Strategisch belang

Maar ook voor Europese containerschepen was het geen hosanna, met over het hele jaar gemeten 11% minder aanlopen dan in 2019. Afgelopen december, dat voor de containervaart in het algemeen toch als een topmaand de geschiedenisboeken in ging, was de terugval in aantal aanlopen zelfs 26%. De havenaanlopen van de onder Europese vlaggen varende olietankers (-24%), vloeibaar gas-tankers (-12%), chemicaliëntankers (-9%), ro/ro-schepen (-5%) en general cargo-schepen (-3%) eindigden eveneens flink in de min. De koelschepen (-0,1%) scoorden een klein minnetje, de Europese bulkschepen deden het juist beter, met 8% meer aanlopen dan in 2019. Ro/pax-schepen (vaartuigen voor rollend én passagiersvervoer) scoorden hetzelfde groeipercentage.

Al herinneren we ons 2020 natuurlijk niet van grote passagiersverplaatsingen. Eerder van de MSC-ro/pax ‘Superba’ die werd uitgeleend om als ziekenhuisschip te dienen. ‘Het passagiersvervoer heeft het meest te lijden onder Covid-19’, aldus de EMSA. ‘Andere sectoren werden ook beïnvloed, maar de handel stopte over het algemeen niet. Ondanks de moeilijkheden bleven commerciële scheepvaartdiensten, havens en andere maritieme ondernemingen actief om goederen te vervoeren, waarmee het strategisch belang van de maritieme sector voor ons levensonderhoud bewezen werd.’

Het transport stond tijdens de coronacrisis niet stil, maar liep wel degelijk een deuk op, blijkt ook uit de havenstatistieken die in het EMSA-rapport op een rijtje worden gezet. Zo kregen met name Franse havens een opvallende knauw van het coronavirus. Marseille zag het aantal aanlopen met 19% afnemen, Le Havre verloor 11% klandizie. Ook in Duitsland was het kommer en kwel: Hamburg en Bremerhaven hadden 5% minder aanlopen, Wilhelmshaven 2% minder. In Rotterdam bleef de teruggang beperkt tot 1%, terwijl Amsterdam 6% minder aanlopen had. Antwerpen kreeg juist 2% méér bezoek.

Winnaars

De grootste winnaars waren Constanta, de Roemeense haven aan de Zwarte Zee (+20%) en de Griekse haven Piraeus (+19%). Of dat laatste betekent dat China inmiddels serieus vorderingen maakt om de Griekse havenstad op te stuwen tot containergrootmacht van Europa, de ambitie die het met de aanwezigheid van Cosco aldaar zou koesteren, dat zegt de EMSA er niet bij. Het Europese agentschap beperkt zich hoofdzakelijk tot het opdienen van sec cijfermateriaal.

Uit een andere statistiek blijkt dat China als herkomstland van containerschepen in het coronajaar bepaald niet aan belang heeft ingeboet. Het aantal vanuit China naar Europa varende containerschepen (alle internationale vlagstaten) steeg van 12.400 stuks in 2019 naar 13.261 vaartuigen vorig jaar, een toename van 6,9%. Heel anders liep het op de, sowieso al aanmerkelijk bescheidenere, atlantische route. Het aantal containerschepen dat van de VS naar Europa voer, daalde van 388 naar 280 stuks, een procentuele struikelpartij van 27,8%.

Het Europese agentschap ziet in de statistieken van de eerste maanden van 2021 wel dat de maritieme sector aan het opkrabbelen is. Daalde het totale aantal havenaanlopen in EU-havens in het coronajaar nog met 1%, wat de eerste daling in ruim een decennium betekende, in de afgelopen maand (maart) was er al een bemoedigende stijging van 2% te zien.

Maar normaal is de situatie voorlopig zeker nog niet. Dat ziet de EMSA bijvoorbeeld aan de hoeveelheid schepen die nog steeds voor anker ligt. Afgelopen maand lag in Europese wateren nog altijd voor meer dan 100.000.000 ton aan scheepscapaciteit stil. In de zwartste periode voor de maritieme sector, in mei vorig jaar, was dat 180.000.000 ton. Voorwaar een historisch cijfer. Tijdens de Grote Depressie, begin jaren 1930, lagen eveneens voor 180.000.000 ton aan schepen voor anker. Maar dat was wereldwijd.