Shell shocked’, zo kopten Britse media snedig nadat een rechter in Den Haag had beslist dat Shell zijn CO2-uitstoot in 2030 met 45% moet hebben verlaagd ten opzichte van het niveau van 2019. Zo getraumatiseerd als de soldaten in de Eerste Wereldoorlog zal het Shell-management er niet aan toe zijn, maar dat de multinational tijd nodig zal hebben om de impact van dit vonnis te verwerken, is wel duidelijk.

Urgenda-zaak

Verwacht wordt dat de groep beroep zal aantekenen tegen de uitspraak van de Haagse rechter, al heeft Shell daar zelf nog geen beslissing over genomen. Het is ook maar de vraag of dat veel zou uithalen. Sinds de uitspraak in de Urgenda-zaak (2015), waarin de rechter de Nederlandse staat verplichtte om zich aan zijn eigen doelstellingen te houden, is duidelijk dat klimaatactivisten de gang naar de rechter hebben ontdekt als succesvol middel om aanscherping van het klimaatbeleid af te dwingen.

Voor de korte termijn maakt het sowieso niet uit of het concern beroep aantekent. Het vonnis is ‘uitvoerbaar bij voorraad’, wat betekent dat Shell er onmiddellijk werk van moet maken. Daarnaast groeit de druk op de oliemaatschappijen ook vanuit een andere hoek. Kredietbeoordelaars als Moody’s hebben gewaarschuwd dat ‘voor oliemaatschappijen die geen gelijke tred houden met de verwachtingen van investeerders voor de overgang naar een koolstofarm bedrijfsmodel hogere kapitaalkosten en een verminderde toegang tot kapitaal’ dreigt.

Het is wat omzichtig en cryptisch geformuleerd, maar in feite zeggen de kredietbeoordelaars hetzelfde als de Nederlandse rechter. Goede sier maken met het bijmengen van een paar procent duurzame methanol in traditionele brandstoffen volstaat niet meer. Vliegtuigpassagiers een paar euro extra vragen om via het planten van bomen CO2-uitstoot te compenseren evenmin. Shell zal dus zelf harde keuzes moeten maken om zijn uitstoot te verminderen.

Winnaar

De winnaar van de rechtszaak, het internationale klimaatnetwerk Friends of the Earth, heeft al aangekondigd dat er nieuwe rechtszaken zullen volgen tegen andere bedrijven en sectoren. Woordvoerder Arjan de Boer van Friends of the Earth heeft gezegd dat de scheepvaartsector daarbij zeker een van de doelwitten is. Hij wijst erop dat de uitspraak niet alleen betrekking heeft op de emissies van Shell zelf, maar ook op diens klanten en toeleveranciers.

Lloyd’s List hield recentelijk de duurzaamheids- en milieurapporten van een aantal grote rederijen tegen het licht en kwam tot de conclusie dat de meeste onduidelijk en onvolledig zijn en dat ze niet de toets der kritiek van aandeelhouders en afnemers zullen kunnen doorstaan. De Britse scheepvaartkrant verwacht dat activistische aandeelhouders ze zullen gebruiken in juridische procedures om de scheepvaartbedrijven te dwingen een groenere koers te gaan varen.

De activistische aandeelhoudersgroep Follow This, die bij Chevron de voet stevig tussen de deur kreeg (zie kader – red), heeft de scheepvaartsector al in het vizier. Oprichter Mark van Baal dreigt vooralsnog niet met juridische procedures, maar stelt wel dat de scheepvaart ‘een van de grote vervuilers is, en dus ook deel van de oplossing vormt’. Volgens hem kan de scheepvaart ‘heel snel’ overschakelen op emissieloze groene waterstof als brandstof.

Van Baal denkt dat alle waterstof binnen tien jaar duurzaam geproduceerd kan worden en dat de stroomprijs de komende jaren sterk gaat dalen. ‘Door de massale inzet van wind en zon wordt elektriciteit in de toekomst praktisch gratis. Daarmee kunnen we schone waterstof produceren en op dat moment kunnen we elke schone brandstof maken die we maar willen.’

Ook klanten en toeleveranciers moeten hun uitstoot terugdringen

26 mei 2021 zal in de boardrooms van de oil majors waarschijnlijk de geschiedenis ingaan als ‘zwarte woensdag’. Terwijl Shell van de Nederlandse rechter een draai om de oren kreeg, voltrok zich bij de Amerikaanse branchegenoten ExxonMobil en Chevron een ‘groene coup’.

Bij Exxon Mobil, dat lange tijd het grootste bedrijf ter wereld was, bemachtigde het activistische hedge fund Engine No. 1 vorige week woensdag tijdens een aandeelhoudersvergadering twee zetels in het bestuur. Dat kunnen er nog drie worden, afhankelijk van de definitieve uitkomst van de telling voor de toewijzing van de twaalf bestuurszetels, een proces dat nog weken in beslag zal nemen.

Engine No. 1 heeft slechts 0,02% van de oliemaatschappij in handen, maar heeft de steun van topinvesteerders als BlackRock, State Street Corp en de Vanguard Group. De groep heeft de campagne ‘Reenergize Exxon’ in gang gezet om het Amerikaanse concern te pressen afscheid te nemen van fossiele brandstoffen. Het motief is eerder praktisch dan ideologisch. Exxon presteert al jaren ondermaats en als de groep geen omslag maakt, komt het voortbestaan in gevaar, waarschuwt Engine No. 1.

Diezelfde dag kreeg op de aandeelhoudersvergadering van Chevron een voorstel om de CO2-emissie fors te reduceren steun van ruim 60% van de aandeelhouders. Het is voor het eerst dat een plan van die strekking bij een oliemaatschappij steun krijgt van een meerderheid van de aandeelhouders. Het voorstel was ingediend door de Nederlandse activistische aandeelhoudersgroep Follow This. Die kreeg eerder deze maand al steun voor soortgelijke voorstellen bij de kleinere oliemaatschappijen ConocoPhillips en Phillips 66.