Tot de verantwoordelijkheden van De Graaf behoren onder meer het opstellen en uitvoeren van een structureel verbeterplan en het herstellen van de goede vertrouwensrelatie met partners en de omgeving.

De aanstelling is een reactie op incidenten eerder dit jaar. Op vrijdag 15 juni ontspoorde een platte kar (lorrie) toen er tijdens het heuvelen een ketelwagon tegenaan rolde. In de ketel zat de brandbare stof styreen, de grondstof voor piepschuim, maar de wagon raakte niet beschadigd. Na onderzoek bleek dat de treindienstleider van ProRail en een werkplekbeveiliger van Strukton Rail fouten maakten. Ze weken af van gebruikelijke procedures.

Vier incidenten

Het groot onderhoud op Kijfhoek werd op 19 juli stilgelegd, na aanrijdingen in juni en juli. Het gaat in totaal om vier incidenten. De ongevallen waren aanleiding voor de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) om onderzoek uit te voeren naar de veiligheidscultuur op het terrein. Daaruit bleek dat er regelmatig werd afgeweken van veiligheidsprotocollen en -procedures, en dat daarom de Spoorwegwet was overtreden.

Alle grootschalige werkzaamheden zijn stilgelegd door de Inspectie, tot ProRail en Strukton kunnen aantonen maatregelen te hebben genomen om de veiligheid weer op orde te krijgen. Het werk dat nog wel aan het spoor wordt gedaan, zoals controles en herstel van storingen, staat onder verscherpt toezicht van ILT.

Met de benoeming van Ivo de Graaf komt een manager op Kijfhoek werken met veel ervaring in de spoorsector. De Graaf was als manager onderhoud en operatie bij ProRail eerder verantwoordelijk voor de prestaties en de veiligheid van het spoor tussen Amsterdam, Almere, Utrecht en Amersfoort.

Veiligheid

De komst van een manager voor het verbeteren van de veiligheid kondigde ProRail al half augustus aan. Toen liet de organisatie weten een ‘onafhankelijk onderzoek’ te laten uitvoeren naar de veiligheidscultuur op rangeerterrein Kijfhoek. Ook stelde de spoorbeheerder ‘stevige maatregelen’ te zullen nemen ‘om de veiligheid op het rangeerterrein weer op niveau te brengen’. Een van die maatregelen zou het aanstellen van een integraal manager zijn. ‘Deze persoon zal onder andere eindverantwoordelijk zijn voor de veilige bedrijfsvoering van het goederenemplacement’, heette het toen.

ProRail nam echter meer maatregelen. Tijdens een dagelijkse veiligheidsdagstart worden de werkzaamheden van de dag daarvoor getoetst aan de veiligheidsprocedures. Op het terrein zelf mogen spoorwerkers nu alleen aan het werk na een uitgebreide veiligheidsinstructie. ProRail zet structureel toezichthouders in om dit en andere veiligheidszaken te monitoren. Daarnaast voeren managers van ProRail, de vervoerder en aannemer wekelijks inspectierondes uit.

Twijfel

ProRail laat weten ‘intensieve afstemming’ te hebben met betrokken partijen, zoals de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid van de gemeente Zwijndrecht, de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, ILT en Strukton. Intensief contact is nodig, omdat met name de gemeente Zwijndrecht in een brief zorgen uitte over de veiligheid van het in die gemeente gelegen rangeerterrein. Burgemeester en wethouders van Zwijndrecht schreven aan staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur) dat ze ‘het veiligheidsbeleid van ProRail in twijfel trekken’.

ProRail legde weliswaar na een incident het heuvelproces en onderhoudswerkzaamheden stil op Kijfhoek, maar startte het heuvelen (rangeren) zonder toestemming van de gemeente een dag later weer op. De gemeente Zwijndrecht liet daarop weten dit onacceptabel te vinden. Volgens de gemeente blijkt uit verklaringen dat ProRail het heuvelproces opnieuw opstartte uit economische beweegredenen. Dit terwijl de veiligheid van omwonenden en werknemers leidend zou moeten zijn.

Heuvelproces

ProRail heeft een andere lezing van de gebeurtenissen. Directeur Pier Eringa schrijft in een reactie op de brief het te betreuren dat er ruis is ontstaan in de communicatie tussen ProRail, de gemeente en betrokken partijen bij het herstarten van het heuvelproces. Hij ontkent dat ProRail economische beweegredenen belangrijker vindt dan veiligheid.

‘Immers het stilleggen van het heuvelproces, op basis van veiligheidsafwegingen, is een zeer impactvolle maatregel die we niet licht hebben genomen. De veiligheid van Kijfhoek, voor alle mensen werkzaam op en rond het spoor en voor de inwoners van uw gemeente, vinden wij belangrijk.’ De werkzaamheden op het rangeerterrein liggen op dit moment nog stil.

De topman van ProRail nodigt burgemeester Dominic Schrijer van de gemeente Zwijndrecht uit voor een persoonlijk gesprek, nadat de gemeente aangaf dat de incidenten en de aanhoudende zorgen ‘haarscheuren’ in hun vertrouwen in ProRail’s veiligheidsbeleid en -cultuur hebben veroorzaakt.

Overigens zegt de gemeente Zwijndrecht ook vooruitgang te zien wat betreft de veiligheid op het rangeerterrein sinds de ethanolbrand in 2011. ‘De bedrijfsbrandweer op het emplacement is hiervan een sprekend voorbeeld’, schrijft de gemeente.