De gaspijpleiding Nord Stream 1 tussen Rusland en Duitsland ligt momenteel weer stil, volgens de Russische lezing vanwege onderhoud. Hoewel het oorspronkelijk om een opknapbeurt van drie dagen zou gaan, heeft Rusland besloten de pijpleiding langer dicht te houden. Wanneer ze weer opengaat, is onduidelijk. In vergelijking met andere Europese landen is Duitsland erg afhankelijk van Russisch gas: een derde van het gas voor onze oosterburen komt uit Rusland en wordt voornamelijk vervoerd via de Nord Stream 1-pijpleiding. Om problemen in de toekomst te voorkomen, richt het land zich daarom steeds meer op andere mogelijkheden voor energievoorziening.

De Duitse regering spreekt van ‘fundamentele veranderingen’ die door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne hebben plaatsgevonden in het Duitse energiesysteem. Het land wil zoveel mogelijk onafhankelijk worden van Russische energiebronnen en zoekt daarom naar een meer ‘diverse manier’ van bevoorrading. Daar komt bij dat de lage waterstanden in de binnenvaart en de vele werkzaamheden op het Duitse spoor momenteel zorgen voor een groot gebrek aan capaciteit. Een nieuwe verordening waarin energietransporten voorrang krijgen, is daarom de komende zes maanden van kracht en moet ervoor zorgen dat de Duitse huishoudens de winter doorkomen.

De nieuwe regeling stelt dat het vervoer van energiedragers, zoals olie en vaste, vloeibare en gasvormige brandstoffen, en van grote transformatoren per spoor tijdelijk prioriteit heeft als er een risico bestaat voor ‘de veilige en betrouwbare werking van een elektriciteitsvoorziening of voor de exploitatie van raffinaderijen en de bevoorrading van minerale olie’. Transformatoren kunnen alleen per spoor vervoerd worden en moeten wanneer nodig snel vervangen of gerepareerd kunnen worden.

De Duitse regering benadrukt dat de overlast voor het vervoer van andere producten en voor het reizigersvervoer zo klein mogelijk moet zijn. Om voorrang te kunnen krijgen, moet men aan de exploitant van het spoor kunnen bewijzen dat het gaat om vervoer dat noodzakelijk is voor het functioneren van bijvoorbeeld energiecentrales of olieraffinaderijen. Ook moet de aanvraag ruim van tevoren worden gedaan.

Uitgebreide lijst

Het prioriteren moet plaats vinden binnen een specifiek ‘energiecorridor­netwerk’, gebaseerd op ‘de transportbehoeftes van de sector’. Dat zijn de routes tussen bijvoorbeeld havens en kolencentrales of raffinaderijen. De regering heeft een uitgebreide lijst van 32 pagina’s gepubliceerd waarop een groot aantal plaatsen die onderdeel zijn van dit netwerk worden benoemd. Het Duitse transportmedium DVZ spreekt van niet minder dan 1.400 trajecten. Vooral Hamburg, Berlijn, Neustadt an der Donau en Duisburg zijn belangrijke steden op de routes. Het netwerk leidt vanuit daar naar belangrijke elektriciteits- of raffinaderijlocaties.

Een groot deel van de steenkoolcentrales bevindt zich in het westen van Duitsland: in het Rijngebied, in de buurt van Düsseldorf, Frankfurt en Stuttgart. In mindere mate staan ze ook in Noord-Duitsland en in het oosten, in de buurt van Berlijn en München. Persbureau Reuters meldde dat enkele raffinaderijen in het oosten van Duitsland van plan zijn om vanaf het einde van dit jaar sowieso geen gebruik meer te maken van Russische oliegrondstoffen via pijpleidingen. Daarom moet deze regio die grondstoffen in elk geval op andere manieren aangeleverd gaan krijgen.

Deutsche Bahn, de grootste vervoerder van steenkool per spoor, laat desgevraagd weten dat er op dit moment ongeveer vijftig kolentreinen per week naar verschillende grote energiecentrales rijden die per stuk iets minder dan 3.000 ton steenkool meenemen. ‘De levering verloopt op dit moment zonder problemen en de magazijnen kunnen volgens planning worden gevuld’, aldus een woordvoerder van het bedrijf.

De woordvoerder stelt dat het leveren van steenkool aan de elektriciteitscentrales ‘een uitdaging is voor de gehele logistieke sector’ en dat het prioriteren van deze transporten een belangrijke stap is. Volgens de woordvoerder worden nu meer dan duizend vrachtwagons voor kolentransport opgewaardeerd om opnieuw in gebruik te kunnen worden genomen en worden ze uitgerust met moderne, stillere fluisterremmen.

Pieter Hazejager, director of operations bij vervoerder Rail Force One, zegt nu nog niet zoveel te merken van de nieuwe verordening. Dat komt echter ook doordat hij op dit moment geen extra ruimte voor kolen te vergeven heeft. Dat komt doordat de vraag naar transport momenteel groot is. ‘Deze hausse was niet verwacht. In het vierde kwartaal kan daar verandering in komen en zouden we weer ruimte kunnen krijgen voor nieuwe transporten.’

Stagnatie aannemelijk

De energietransporten kunnen in het vierde kwartaal volgens Hazejager zodoende zeker interessant worden. ‘De markt is moeilijk voorspelbaar, maar door de fors stijgende elektriciteitsprijzen is een stagnatie in het vervoer aannemelijk. De kolencentrales maken nu hoge winsten en zijn bereid om meer te betalen voor een transport. Daarnaast kan ook het verlenen van die voorrang in Duitsland er in de toekomst voor zorgen dat energietransporten aantrekkelijker worden om je als vervoerder op te richten’.

Vanuit de Duitse brancheverenigingen zijn er echter ook kritische geluiden jegens de verordening. Branchevereniging Die Güterbahnen liet aan DVZ weten dat de ‘complexe’ regelgeving het helemaal niet makkelijker zal maken om goederentreinen te laten rijden door een land waar toch al zoveel problemen zijn met de spoorinfrastructuur. Volgens een woordvoerder van de vereniging is de verwachte transportbehoefte bij het opstellen van de verordening niet goed ingeschat en zijn eventuele andere mogelijkheden voor versneld transport niet met de branche besproken. Hij verwacht bovendien dat er geschillen zullen ontstaan wanneer energietreinen voorrang krijgen en bestaande gebruikscontracten van DB Netz beëindigd moeten worden. De kosten van het oplossen van dergelijke geschillen bij de rechter zouden volgens hem hoog kunnen oplopen.

Ook ERFA, de Europese brancheorganisatie voor spoorgoederenvervoer, plaatst nog kanttekeningen bij de verordening. ‘We zien het als de eerste stap in een breder proces. Maar deze wetgeving alleen lost het probleem niet op’, stelt Conor Feighan, secretaris-generaal bij ERFA. ‘Er zijn nu heel veel werkzaamheden in Duitsland. We zien een afname van 50% in het gebruikelijke verkeer. Deze beperkingen hebben uiteraard geleid tot een discussie over wat nu het meest belangrijk is om prioriteit aan te geven. Wij vinden het goed dat erkend wordt dat vrachtvervoer belangrijk is. Dus dit is een eerste stap. Maar we vragen ons af waarom het alleen energie is. Er zijn veel andere sectoren, zoals bijvoorbeeld de chemische sector, die ook strategisch van belang zijn.’

Feighan vervolgt: ‘We moeten vooral flexibel zijn en prioriteit geven waar dat op dat moment nodig is. Er zijn veel kritieke industrieën in Europa waar prioritering in de toekomst noodzakelijk kan zijn. Misschien moeten we wel één à twee weken prioriteit geven aan blok­treinen om congestie te verlichten. Het is belangrijk om te blijven kijken naar hoe de situatie zich ontwikkelt.’

Op dit moment ziet de secretaris-generaal echter nog geen negatieve gevolgen voor andersoortige vrachten die direct te maken hebben met de verordening. ‘Er zijn grote capaciteitsproblemen, maar die worden op dit moment niet verergerd door het prioriteren van energie.’

Te weinig focus

Of het prioriteit geven aan energievervoer later alsnog andere transporten in de weg gaat zitten, dat hangt volgens Feighan af van de manier waarop Duitsland om zal gaan met de situatie. ‘Als het land goed blijft kijken naar wat er nodig is in de leveringsketen, dan denk ik dat het geen probleem gaat worden. Als Duitsland echter altijd alleen maar energie blijft prioriteren, dan zou dat wel eens een ander verhaal kunnen zijn.’

Ook is er volgens Feighan een belangrijke rol weggelegd voor het spoorbeheer in Duitsland. ‘Er ligt op dit moment te weinig focus op capaciteit. In plaats van gericht te zijn op de werkzaamheden en op hoe die zo goedkoop mogelijk kunnen worden uitgevoerd, zou de aandacht moeten liggen bij de vraag hoe er nog zoveel mogelijk capaciteit op het spoor gebruikt kan worden.’

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement