Volgens de EU-topman is de discussie of waterstof toekomst heeft als energiedrager wel voorbij. ‘Waterstof is essentieel voor onze energie-onafhankelijkheid en een ‘musthave’ voor onze economie.’

Hij kondigde aan dat de Europese Commissie volgende week met nieuwe plannen komt hoe ze de introductie van waterstof wil versnellen. ‘Zeehavens zijn interessante plaatsen om de waterstofeconomie te kickstarten.’ Het is de bedoeling dat offshore wind wordt omgezet naar groene waterstof. Die stroom wordt gecombineerd met import vanaf de terminals. Vervolgens gaat alles vanaf de havens achterland in.

Timmermans vertelde de Europese havens dan ook vooral om elkaar niet als concurrenten te zien. ‘Rotterdam, Amsterdam, Antwerpen en Hamburg moeten samenwerken om hierin succesvol te zijn. Zie elkaar als partners’, adviseerde hij.

Tijdens de conferentie, waar vrijwel de hele industrie de rol van waterstof als antwoord op onze energie-onafhankelijk steevast bleef benadrukken, maakte Port of Rotterdam-ceo Allard Castelein duidelijk wat de ambitie is. Hij merkte op dat Rotterdam nu al Europa’s belangrijkste energiehub is met een import van 13% van alle benodigde Europese energie. Om die rol in de toekomst vast te houden zijn de waterstofambities fors opgeschroefd.

4,6 miljoen ton

Zo heeft de haven van Rotterdam zijn waterstof-ambitie inmiddels opgehoogd. Volgens Castelein kan de Rotterdamse haven het cluster van bedrijven dat er actief is en in samenwerking met exporterende landen, Noordwest-Europa al in 2030 voorzien van ten minste 4,6 miljoen ton waterstof. Ter illustratie: Europa verwacht in 2050 een verbruik van 20 miljoen ton waterstof (10 miljoen import en 10 miljoen eigen productie). Al zullen die getallen naar alle waarschijnlijkheid nog wel een paar keer opgehoogd worden.

Hoewel de productie van met name groene waterstof nog in de kinderschoenen staat, zijn de geplande investeringen immens. Zowel de nationale als Europese overheden stellen forse miljardenfondsen beschikbaar om de transitie te versnellen. Zeker nu de relatie met Rusland definitief beschadigd lijkt, wil Europa zo snel mogelijk af van de afhankelijkheid van olie en gas bij ‘onvriendelijke regeringen’.

Daartoe wordt met name gekeken naar landen op het zuidelijk halfrond, waar een enorme hoeveelheid zonne-energie beschikbaar is. Het idee is dat de groene stroom lokaal wordt omgezet in groene waterstof en vervolgens per schip naar Europa wordt gebracht. Hoe dat dan precies moet gaan en in welke vorm, daar wordt nog volop mee getest. Zo waren er tijdens het congres diverse deskundigen die grote kansen zien voor ammoniak als energiedrager. Maar vloeibare waterstof werd ook nog niet afgeschreven.

Enorme industrie

Wat wel duidelijk werd is dat er inmiddels al een enorme industrie is opgetuigd om de energietransitie richting waterstof vorm te geven. En dat de overheid de portemonnee moet gaan trekken om dit werkelijkheid te maken. Maar, zo merkte Castelein op, het stadium van uitsluitend intentieplannen is al lang gepasseerd. ‘Het gaat om concrete plannen die bevestigd zijn.’

Zo wordt er al over een paar jaar groene waterstof gemaakt op de Maasvlakte via elektrolysers die draaien op stroom van naastgelegen windmolenparken. ‘In 2025 bouwen we vijf elektrolysers in de haven’, zo kondigde de Rotterdamse wethouder Arno Bonte aan. ‘En Gasunie is op haar beurt bezig om het huidige aardgasleidingennetwerk geschikt te maken voor waterstof om zo de export naar Duitsland en België mogelijk te maken.’

Toch zijn er nog wel obstakels te overwinnen. De kosten om waterstof te maken zijn afhankelijk van de prijs en beschikbaarheid van groene stroom. Het rendement van de nieuwste generatie elektrolysers is ruim 80%.

Rusland

Timmermans: ‘Toch zorgt de huidige gasprijs ervoor dat groene waterstof al snel competitief is. De oorlog die Rusland is begonnen zorgt dus voor een versnelling van de groene ontwikkeling in Europa. 90% van de huidige waterstofproductie komt van gas. Dat moet zo snel mogelijk veranderen. We hebben in Europa geen eigen energie, maar wel zon en wind.’ Hij beloofde bouwers van windparken en zonneweides alvast dat de EU ervoor gaat zorgen dat het vergunningentraject voor de bouw van dergelijke projecten fors verkort wordt.

Ook moet de productie van electrolysers omhoog, zo beseft Timmermans. De ontwikkeling van dergelijke waterstoffabrieken staat nog in de kinderschoenen. Toch was de algemene tendens in Ahoy dat dit geen belemmering zijn van de transitie zal zijn. Want met een toenemende schaal, worden ook die steeds goedkoper en beter. Bovendien blijkt in het huidige geopolitieke klimaat de prijs van fossiele brandstoffen ook zomaar opeens te kunnen vervijfvoudigen. En met een economie die draait op groene waterstof kan Europa flink diversificeren qua aanleverende landen. Zon en wind zijn immers wereldwijd beschikbaar. Zo ziet Timmermans goede kansen voor zonne-energie met elektrolysers in de Afrikaanse landen.

‘Energie-onafhankelijkheid en -transitie is met de oorlog in Oekraïne belangrijker dan ooit. Daarom moeten we de markt voor waterstof kickstarten’, vertelt klimaat-minister Rob Jetten. ‘Samen met België en Duitsland willen we de Europese waterstofhub worden. Daarom gaan we samenwerken op het gebied van wet- en regelgeving, ook via de EU.’

Een internationale waterstofmarkt staat nog in zijn kinderschoenen. En ook Jetten beseft dat een eerlijke en transparante markt, waarbij landen met dezelfde eisen over veiligheid en certificering werken, daarbij noodzakelijk is. ‘Waterstof moet wereldwijd beschikbaar zijn in 2030. Maar laten we van 2022 het doorbraakjaar maken van waterstof’, aldus Jetten.

Kosten

‘Straks zal de productie van waterstof hetzelfde kosten of misschien wel goedkoper zijn dan de kosten van lng’, verwacht Abang Openg, premier van de regio Sarawak in Maleisië. Daar wordt vooral gewerkt via waterkrachtcentrales om binnen een paar jaar groene waterstof en ammoniak te maken. Maar ook vertegenwoordigers van landen als Australië en Oman zien nu al grote kansen om via zonne-energie groene waterstof op te wekken voor de Europese markt.

‘Waterstof verliest geen energie tijdens opslag en transport. Dat is het grote verschil met batterijen, dit is ook geschikt voor lange termijn energieopslag’, weet Fiona Simon, ceo van de Australian Hydrogen Councel. ‘De transportkosten zijn relatief laag vergeleken met de totale productiekosten.’

Zo verwacht Felipe Arbelaez van BP dat in 2050 waterstof een aandeel heeft van 8% in de mondiale energiemix. ‘Dat is ongeveer hetzelfde als aardgas nu.’ Al moet wel gezegd worden dat oliebedrijven als BP, die zelf over grote aardgasvoorraaden beschikken, niet direct de stap naar groene waterstof voor zich zien. In hun visie zal aardgas eerst nog gebruikt worden als transitiebrandstof door het creëren van blauwe waterstof met CO2-opslag (CCS), totdat de wereld in staat is voldoende groene stroom op te wekken. Nu wordt immers nog de meeste elektriciteit wereldwijd opgewekt via kolen, gas en olie. Het is dan niet zinvol om energie om te zetten in waterstof, de CO2-uitstoot zal daarmee niet verlaagd worden. Toch deed Arbelaez een oproep aan de politiek om de infrastructuur nu alvast klaar te maken voor waterstof.

‘Waterstof is het Zwitserse zakmes van de energietransitie’, vindt Paul Bogers, vp waterstof bij Shell. ‘Het kan in talloze sectoren gebruikt worden. Er is wel een nadeel: net als een Zwitsers zakmes is het erg duur. Er is nog heel veel innovatie nodig; de R&D kosten zijn immens. Je kunt nu nog niet weten welk onderdeel van het Zwitserse zakmes je het meest gaat gebruiken.’

Risico’s nemen

‘Wij zijn bereid om gecalculeerde risico’s te nemen. Maar alles moet wel in sync met elkaar zijn om gelijktijdig klaar te zijn voor de versnelling’, zo vatte Axel Wietfeld, ceo Uniper waterstof, het samen. Want de sector vraagt zekerheid om de forse investeringen te kunnen verantwoorden. David Burns, vp clean energy bij Linde: ‘Om op te schalen hebben we meer vraag nodig naar waterstof. Klanten die bereid zijn lange termijn contracten aan te gaan.’

Toch lijkt de slag om de brandstof van de toekomst al voor een groot deel beslist. ‘We hebben behoorlijk wat waterstofcentrales gepland. De ‘backbone’ met omgebouwde gaspijpleidingen moet klaar zijn tussen 2030-2035. Want als de zon niet schijnt of als het niet waait, moet de stroom ergens vandaan komen’, beseft Antony Green, hydrogen director bij het Britse Gas Transmission and Metering.

We zitten aan het einde van de lifecycle van aardgas’, vertelt Han Fennema, bestuursvoorzitter bij Gasunie. ‘Waterstof is een nieuwe markt. Ontwikkeling van de markt is nu het belangrijkste, want we moeten naar een open-access infrastructuur.’

‘Waterstof is een revolutie. Vergelijk het maar met de Hollandse waterwerken van Thorbecke, dat was de visionair. Als politiek moeten we de ontwikkelingen versnellen en investeren waar nodig. Dit is de nieuwe economie’, zo deed de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb ook nog een duit in het zakje.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement