De hoogconjunctuur van de afgelopen jaren heeft de vraag naar personeel in transport en logistiek in Europa opgestuwd. Dat er een groot gebrek aan chauffeurs bestaat, weten we al een tijdje. Ook elders in bedrijven in de sector neemt de personeelsbehoefte aanzienlijk toe. Voor functies in het midden- en het hogere kader zijn steeds meer gekwalificeerde mensen nodig. En die zijn niet altijd gemakkelijk te vinden.

Het Bundesamt für Güterverkehr maakte eerder dit jaar de uitslag van een onderzoek naar de toestand op de Duitse arbeidsmarkt bekend. Duitsland profiteert sterk van de globalisering en dat vertaalt zich meteen in het aantal van de zogenoemde Speditionskaufleute, die speciaal zijn opgeleid om logistieke processen te organiseren en goed te laten lopen. Zo’n Speditionskaufmann plant, organiseert en rationaliseert het goederenvervoer. Hij/zij stuurt en bewaakt de samenhang van de logistieke keten, plant routes en de inzet van materieel, draagt zorg voor de formaliteiten, waaronder douanezaken, onderhoudt contact met klanten, stelt aanbiedingen en contracten op, regelt verzekeringen, maakt prijscalculaties en verzorgt de incasso. Niet alles tegelijk, natuurlijk, want in de praktijk zal de functionaris zich specialiseren. Maar in elk geval werk dat doorslaggevend kan zijn voor het wel en wee van de onderneming.

Eind jaren negentig waren er 78.400 van die mensen werkzaam in het Duitse bedrijfsleven. In 2006 waren het er 81.700. De eisen aan het beroep nemen bovendien toe. Van het midden- en hogere kader wordt steeds nadrukkelijker de rol van adviseur van de klant verlangd. Ze zijn probleemoplosser en maken feitelijk deel uit van de ‘waardeketen’ van die klant. Kennis van informatietechnologie wordt steeds belangrijker, vaak spreken ze niet alleen Duits en Engels maar ook nog een derde taal. Verder hebben ze ‘soft skills’ nodig in de omgang met klanten.

De psychische en fysieke eisen aan deze beroepsbeoefenaar zijn hoog, zegt het Bundesamt. De concurrentie neemt toe, deadlines worden scherper en de tijdsdruk zwaarder. Dat leidt er dan weer toe dat niet zelden tot in de avonduren wordt doorgewerkt, desnoods ook in de weekeinden. Het werk is kortom ‘weinig gezinsvriendelijk’. Om die reden stappen heel wat Speditionskaufleute na verloop van tijd over naar andere bedrijfstakken, waar ze meer dan welkom zijn. Die nieuwe werkgevers zijn ook niet allemaal op saaie bedrijfsterreinen gevestigd, zoals in transport en logistiek dikwijls wel het geval is.

En niet zelden worden ze er ook beter betaald. In de deelstaat NoordrijnWestfalen bijvoorbeeld komt een beginnende Kaufmann binnen op een maandsalaris van 1631 euro bruto, oplopend tot een hoogste schaal van 2316 euro. Bij een bank kan deze goed opgeleide werknemer al voor 2102 euro terecht met een uitloop tot 2.629 euro en ook bij verzekeraars liggen de salarissen een stukje hoger. Onnodig te zeggen dat transport- en logistieke bedrijven soms flink boven de cao betalen om deze mensen vast te houden, dan wel extern aan te trekken.

De opleiding tot Kaufmann für Spedition und Logistik werd in 2004 op nieuwe leest geschoeid. Dat heeft volgens het Bundesamt de kwaliteit van de uitstroom positief beïnvloed zodat de zuigkracht van andere bedrijfstakken alleen maar toeneemt. De wettelijke driejarige opleiding, waarvoor bedrijven een opleidingscontract met hun nieuwe werknemers en met de cursusinstellingen sluiten, trok in 2002 nog een kleine 4.700 mensen. In 2006 was dat aantal al bijna 5.300.

Gegadigden voor deze opleidingsplaatsen zijn er genoeg. Vooral grotere bedrijven investeren in hun nieuwe Speditionskaufleute, de kleinere zijn aangewezen op de externe arbeidsmarkt, waar ze mindere kwaliteit halen of meer kwijt zijn. De werkloosheid in de beroepsgroep is de laatste jaren spectaculair gedaald, van 9.000 begin 2005 tot 3.900 begin dit jaar. Het aantal vacatures liep op van 900 tot 2.000. Opvallend is het hoge aandeel werkloze jongeren tot 25 jaar. Daar steeg de werkloosheid tussen 1999 en 2006 juist van 6,3 tot 10,3 procent.

In het westen van het land wordt de arbeidsmarkt steeds krapper. In deelstaten als Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen overtreft het aantal vacatures het aantal werklozen aanzienlijk. In het oosten is daarvan nog geen sprake. Het landelijke beeld is dat van toenemende schaarste aan kaderpersoneel. Het is de keerzijde van de sterke groei in de sector.