De coronacrisis zette de luchtvrachtmarkt een beetje op z’n kop. Dat is duidelijk terug te zien in de Nederlandse IATA-omzetcijfers over 2020. In de top 10 van luchtvrachtexpediteurs waren er slechts twee partijen, het Amerikaanse Expeditors (+7%) en de Nederlandse wholesaler IAA Fresh (+6,2%), die het exportvolume konden verhogen. Dat bezorgde Expeditors voor het eerst in zijn geschiedenis de derde plek in de Nederlandse luchtvrachtexpeditie. Dit ten koste van DHL Global Forwarding, dat in de Nederlandse luchtvrachttop genoegen moest nemen met de vierde plek, na in 2019 eerst al de tweede plek te hebben verloren aan DSV-Panalpina.

Opvallend is dat Expeditors in de Duitse markt hetzelfde trucje wist uit te halen, terwijl de naaste concurrentie exportvolumes moest inleveren.

DSV Panalpina

In de Nederlandse luchtvrachtmarkt bleef het Zwitserse K+N weliswaar onaangevochten de nummer 1 in de markt met bijna 68.000 ton, maar het zag het exportvolume daarbij met zo’n 27.000 ton (-29%) wel fors slinken vergeleken met 2019. De nummer twee in de markt, het Deense DSV-Panalpina, zag zelfs 35% van de lading verdwijnen. Door de overname van branchegenoot Agility, een aankoop die waarschijnlijk na de zomer wordt afgerond, staat DSV daarentegen wel op het punt om er weer kilo’s (2.000 ton) bij te krijgen. Agility staat op de 44ste plek in de Nederlandse IATA top 100.

DHL Global Forwarding daalde naar de vierde positie door een volumeverlies van 11,5%. Rhenus Logistics verloor nog meer terrein en viel terug naar de zevende plek. In 2019 was het expeditiebedrijf al gezakt van de vierde naar de zesde positie in de Schiphol-rangschikking, met een volumeverlies van 13,6%. Het volumeverlies van Rhenus bedroeg bijna 24% en zorgde ervoor dat het bedrijf, dat is voortgekomen uit de overname van het Nederlandse Road Air, gepasseerd werd door IAA Fresh (plaats 6) en de Duitse concurrent DB Schenker (plaats 5). Overigens telt Rhenus in de top 100 ook nog mee via zusterondernemingen Copex Air (17) en KDS Cargo (67). Die expeditiebedrijven konden vorig jaar evenmin potten breken en leverden met respectievelijk 23% en 34% fors wat kilo’s in.

De top 10 werd in 2020 afgesloten door UPS (-8,7%), Aviair (-14,7%) en Ceva Logistics (-22,2%). UPS kwam met plek 8 weer terug op de positie waar het in 2018 ook vertoefde. De Nederlandse zalmexpert Aviair daalde een plekje door een tegenvallende export, terwijl Ceva ondanks de krimp zijn entree maakte in de top 10.

Ceva, tegenwoordig een dochterbedrijf van de Franse reder CMA CGM, zag het tonnage in de editie van 2019 nog met 23,6% groeien. Dat was destijds goed voor een sprong van plaats 16 naar 11 op de lijst. Het bedrijf zette de opmars vorig jaar weliswaar voort, maar dit keer grotendeels doordat andere partijen een nog groter verlies leden.

Dalend aanbod

Ondanks het dalende aanbod bij de grote spelers in de Nederlandse luchtvrachtmarkt was de top 10 op Schiphol met zo’n 275.000 ton nog steeds goed voor de helft van de totaal aangeleverde luchtvrachttonnage op Schiphol en Maastricht Aachen Airport over 2020. Vergeleken met eerdere edities van de IATA top 100 hebben de marktleiders in het coronajaar niet veel marktaandelen behoeven in te leveren.

Het forse verlies van veel expediteurs in de Nederlandse luchtvrachtmarkt kan rechtstreeks worden toegeschreven aan het aan de grond houden van de meeste passagiersvliegtuigen door de coronapandemie. Daardoor verdween vanaf maart/april 2020 tussen de 40 en 50% van de vrachtcapaciteit voor enkele maanden uit de markt.

Door het wegvallen van deze belly-capaciteit zagen veel grote expediteurs zich genoodzaakt elders in de markt additionele vrachtruimte te zoeken. Die werd grotendeels gevonden via het rechtstreeks inhuren van vrachtvluchten bij vrachtmaatschappijen. Deze inkoop valt buiten de boeken van de IATA-Cass en wordt dan ook niet geregistreerd in de vertrouwelijke jaaroverzichten van de luchtvaartorganisatie en daarbij aangesloten airlines. Daardoor zijn de IATA omzetcijfers over 2020 enigszins vertekenend. Een deel van het volume is alsnog vervoerd, buiten het zicht van de IATA-cijfers. Zo reageerde marktleider K+N, blijkens marktberichten, op het verlies aan belly-capaciteit door op Schiphol een B747-400F van AirBridgeCargo in te huren. Uit berekeningen (zie kader op pagina 21) kan worden opgemaakt dat rond de 18% van de exportlading op Schiphol vorig jaar buiten de IATA om werd vervoerd, goed voor 120.000 ton.

Het beeld onder de top 10 op de IATA-lijst toont een sterk versnipperd beeld. Opvallend daarbij is dat een van de sterkst groeiende spelers van de laatste jaren, het Chinese Apex, plotseling is weggezakt op de lijst: van de tiende naar de 22ste plek, met een ladingverlies van maar liefst 75%. Wat er op Schiphol precies met de wholesaler van e-commerce-zendingen is gebeurd, is niet bekend. Maar het zou kunnen samenhangen met de sterke groei die concurrent Luik Airport vorig jaar heeft doorgemaakt als Europese draaischijf voor Chinese pakketbedrijven. Alibaba opende een Europees dc op de Waalse luchthaven.

Het valt ook niet uit te sluiten dat het verlies van Apex iets te maken heeft met de sterke groei van de Chinese concurrent Top Cargo. Deze speler kwam in 2019 uit het niets op de 23ste plek terecht op de IATA top 100 en wist vorig jaar op te klimmen naar plek 12, met een verdubbeling van het ladingaanbod.

Ook een speler als VandN Worldwide (plaats 26) heeft een Chinese achtergrond. Hetzelfde geldt op enige afstand voor ECMS Express (plaats 37). Soms zijn vrachtbedrijven uit China eendagsvliegen gebleken, zoals enkele jaren geleden het bedrijf VOC, maar zoals in het geval van TOP Cargo is de verwachting dat ze de Nederlandse IATA top 100 de komende jaren iets meer Chinees kunnen kleuren.

Damco

Een partij die definitief uit de IATA top 100 is verdwenen, is Penske Logistics. In 2019 verloor de logistiek dienstverlener al 34,5% van het volume doordat het bedrijf in de loop van dat jaar besloot om zijn gehele luchtvrachtexpeditie uit te besteden aan een derde partij. In 2018 was Penske met een volumegroei van 50% nog een opvallende smaakmaker op de IATA-lijst geweest. De groei bezorgde het bedrijf destijds een verdienstelijke 15de plek op de ranglijst. Penske zakte in 2019 al weg naar de 19de plek en kon zich daarmee nog net handhaven in de top 20. In 2020 was het over en uit voor deze partij in de Nederlandse luchtvrachtexpeditie.

Toch weet je nooit of zo’n afscheid definitief is. Dat bewijst de rentree van Damco op de IATA-lijst. De expeditie-dochter van het Deense Maersk verdween in 2019 na een ingrijpende reorganisatie door het moederbedrijf van het IATA-toneel en leek ten dode opgeschreven, maar het kwam in 2020 terug op de lijst op de 69ste plek. Met iets meer dan 1.000 ton aan IATA-volume lijkt er weer leven te zijn geblazen in het bedrijf, ofschoon het net zo goed zo kan zijn dat het moederbedrijf of Maersk Logistics gebruik heeft gemaakt van het IATA-nummer van Damco voor eigen boekingen. Dat is niet te herleiden uit de data van IATA-Cass.

Fast Forward

Na de top 10-bedrijven IAA Fresh en Aviair doen ook in de groep achtervolgers de Nederlandse bedrijven het relatief goed. IDA Cargo op plaats 11 bleef ondanks een verlies van 13,4% aan volume een stabiele factor bij het verschepen van perishables via Schiphol. Fast Forward (plaats 16) heeft zich goed hersteld van de daling (6.400 ton) in 2019. Die forse afname kon worden toegeschreven aan de komst van Top Cargo op de Nederlandse IATA-lijst dat jaar. Tot en met 2018 maakte de Chinezen voor hun luchtvrachtboekingen op Schiphol gebruik van het IATA-nummer van Fast Forward.

Inclusief Fast Forward is nog rond een vijfde van de bedrijven in de top 20 van Nederlandse huize. Dat aantal zal niet snel meer stijgen. Het Amsterdamse VCK Air, dat vorig jaar nog de top 20 afsloot, verloor in 2020 een kwart van zijn exportvolume. Wellicht dat bloemenexporteur en nieuwkomer Airflo (plaats 64) de sprong kan maken, ofschoon er nog een lange weg is te gaan. Hetzelfde geldt voor het Rotterdamse Neele-Vat, dat met de recente overname van de Steder Group virtueel al in de middenmoot van de IATA top 100 is beland. Vraag is wel of Neele-Vat zo’n grotere rol op Schiphol ambieert.

IATA top 100

Welke expediteurs zijn het afgelopen jaar het hardst gegroeid als het gaat om exportvolumes door de bij de International Air Transport Association (IATA) aangesloten luchtvaartmaatschappijen vanaf Schiphol? Download hieronder de nieuwste editie van de jaarlijkse IATA top 100, die elk jaar door Nieuwsblad Transport wordt samengesteld aan de hand van vertrouwelijke marktgegevens.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement