In juli 2018 werd in Fulfillment Centre (FC) van Picnic in Eindhoven bijna alles nog handmatig gedaan. Het picken van de bestelde boodschappen, het transport van de rolcontainers, het inladen van de trucks en zelfs het insteken van de tasjes in de rode kratten deden medewerkers met de hand. ‘In de groeifase was handmatig werk de beste oplossing’, zei Operations-manager Sjors van Bokhoven in juli tegen Nieuwsblad Transport, net na de opening van het FC.

Voorlopig was volledige automatisering geen optie, al keek Picnic wel naar gedeeltelijke oplossingen zoals de komst van conveyorbanden. ‘Misschien dat we dit op termijn wel automatiseren’, aldus Van Bokhoven toen.

Die termijn is er voor zijn werkgever eerder gekomen dan toen verwacht. In november maakte de online supermarkt bekend dat het haar warehouse in Utrecht grotendeels gaat robotiseren. Het centrum is in zijn soort een van de grootste ter wereld en bevat onder meer honderd volledig geautomatiseerde sorteer-, inpak- en distributiemachines, die speciaal door Picnic zijn ontwikkeld, stelt de online supermarkt.

Tekst loopt door onder foto.

Er is naar eigen zeggen door een team van robotics-specialisten bij Picnic jarenlang gewerkt aan de technologie, die ook gebruikmaakt van eigen software gebaseerd op kunstmatige intelligentie. Het hypermoderne warehouse zal ook het gebruik van verpakkingsmateriaal sterk verminderen, stelt Picnic, zonder daarbij te zeggen hoe ze dat precies gaat doen.

250 miljoen euro

Om de bouw van het warehouse inclusief machines mogelijk te maken, haalde het bedrijf in een financieringsronde 250 miljoen euro op. Dat gaat niet alleen in het warehouse zitten, stelde Picnic-oprichter Joris Beckers bij de persconferentie. Hij wilde het exacte bedrag wat in het warehouse gaat niet noemen. Maar volgens kenners gaat er al snel 50 miljoen euro in het dc zitten.

Misschien zelfs drie keer zoveel, want op maat gemaakte machines zijn altijd duurder, zeggen leveranciers van logistieke systemen die alleen anoniem over de kosten willen filosoferen.

Arjen Lagerweij, consultant bij ondernemersvereniging Evofenedex, begrijpt de stap van Picnic wel. Logistiek personeel is steeds moeilijker te vinden, meent hij. ‘Picnic groeit zo hard, dan is het logisch dat je gaat kijken of robots een deel van het werk over kunnen nemen. Het personeel kan zich dan op andere taken richten. Zonder robots zou je nog meer schaarse mensen aan moeten nemen.’

Voordat je gaat shoppen, moet je heel goed in kaart gebracht hebben wat je functioneel nodig hebt.

Robotisering is echter een middel en geen doel, stelt de consultant. Sterker nog, sommige producten lenen er zich niet voor om gerobotiseerd afgehandeld te worden. ‘Voordat je gaat shoppen, moet je heel goed in kaart gebracht hebben wat je functioneel nodig hebt. Wat wil je met de aanschaf bereiken? Wat biedt de markt aan? Dan zie je dat er heel veel afvalt.’

Robots zijn namelijk vooral geschikt om stapelbare producten met platte vormen op te pakken. Een knuffelbeer in een doos is geen probleem, een knuffelbeer zonder verpakking is lastig. Dat geldt ook voor een tube tandpasta of een fles shampoo, als die niet in een doos zitten wordt het moeilijk.

‘Het kan wel, maar de robot doet er dan veel langer over dan een menselijke orderpicker zou doen. Dat terwijl het idee van robotisering juist is dat robots het werk sneller kunnen doen.’

Afhankelijk van de omvang van een robotiseringsproject gaat het om een investering van tonnen tot miljoenen euro’s. Dat kan terugverdiend worden doordat er voor het orderpicken of laden en lossen minder personeel nodig is.

Te duur

Toch hebben ook grote spelers vraagtekens. ‘Automatiseren is voor een kleine speler veel te duur. We hebben een groot aantal winkels, maar kleine volumes’, zo zei Rob Salomé, logistiek manager van Spar bijvoorbeeld eerder dit jaar tegen Nieuwsblad Transport.

‘Dat maakt je logistieke proces heel duur. Robotisering moet je terugverdienen. Dat kan meestal alleen als je volume hebt. Bovendien raak je misschien dertig pick medewerkers kwijt, maar je krijgt er tien technische medewerkers voor terug die drie keer zoveel verdienen. Daar komen dan nog onderhoudskosten bij.’

Tekst loopt door onder foto.

Volgens Arjen Lagerweij van Evofenedex moet je echter bij de rekensom niet alleen naar de loonkosten kijken. ‘Je planning wordt veel eenvoudiger als je met robots gaat werken. Die worden niet ziek en kunnen 24 uur per dag doorgaan. Je productiviteit is gegarandeerd, je kunt dat per systeem precies uitrekenen.’ Ook is de betrouwbaarheid gegarandeerd, meent hij. Robots maken bijna geen fouten, mensen wel.

‘In de logistiek is robotisering nog nieuw, maar in de automotive branche staan vergelijkbare robots al jaren te draaien met heel weinig uitval. Het is een heel zekere oplossing. Bovendien gaat het tegenwoordig vaak om makkelijk repareerbare systemen, die lang niet zo complex zijn als vroeger. Het zijn ook makkelijk vervangbare componenten. Als de ene robot het niet doet, zet je zo een andere in. Vroeger lag bij een defect je hele productie of logistieke proces stil.’

Hoe richt je je warehouse in? Allereerst moet je je logistieke operatie naar concrete activiteiten vertalen en opdelen in productkarakteristieken, meent Evofenedex. Lagerweij: ‘Hoe zien de inkomende en uitgaande orderstromen eruit. Kijk daarbij niet naar gemiddelde maar juist naar de variatie. Betrek ook je logistieke medewerkers bij het proces van reengineering, die kennen de dagelijkse praktijk het beste en behouden je voor inrichtingsfouten.’

Daarnaast moet je goed kijken welke goederenstromen en verkeersstromen er door je magazijn lopen of gaan lopen. Als het niet hoeft, wil je stromen die elkaar niet kruisen.

‘Hoewel dat met de komst van AGV’s wel veranderd is’, zegt Lagerweij. ‘Bij heftrucks, bestuurd door mensen, had je kans op botsingen als voetgangersstromen en goederenstromen elkaar kruisten. Maar die AGV’s hebben sensoren en stoppen meteen als ze in de buurt van een voetganger komen.’

Hoeveel stellingen heb je nodig en hoe groot moet je warehouse zijn? Los van groeiplannen, moet je in kaart brengen hoeveel volume er nu al nodig is voor opslag. Wat zijn de productafmetingen en wat is het gewicht? Kijk ook goed naar de doorloopsnelheid, reken dat in detail uit. Dan weet je hoeveel vierkante meters je per product en in totaal nodig hebt.

Er zijn verschillende soorten stellingen, onder meer doorrolstellingen, shuttlestellingen en verrijdbare stellingen. Wat je nodig hebt is afhankelijk van je logistieke proces. Soms heb je een mix van verschillende stellingen nodig. Lagerweij: ‘Laat je ook goed adviseren door een onafhankelijk consultant. Je hebt aanbieders die de stellingen zelf produceren en handelaren die een bepaald merk voeren. Als je veel stellingen nodig hebt, moet je bij de leverancier zijn. Dan krijg je waarschijnlijk een betere prijs. Bovendien wil een handelaar nog weleens van merk veranderen, dan heb je een probleem als je bij wilt bestellen.’

Om te weten hoe de stellingen moeten worden ingericht, moet je onder meer in kaart brengen op welke wijze je wilt gaan orderverzamelen zodat je kunt gaan uitrekenen hoeveel werknemers er straks in een bepaald werkgebied rondlopen en wat hun bewegingen zijn. De breedte van gangpaden is bijvoorbeeld afhankelijk van de draaicirkels van de heftrucks of AGV’s. Stel verder een vlekkenplan en een inrichtingsplan op, voordat je tot aankoop van stellingen en machines over gaat.