Maatschappelijk klonk hier en daar wel wat gemor dat het kabinet ‘met miljarden strooide’ uitgerekend in een week waarin premier Mark Rutte lastenverzwaringen aankondigde en duidelijk werd dat alom de broekriem strakker moet worden aangehaald, maar dat maakte de tevredenheid onder projectvoerders die bij de verdeling van de Nationaal Groeifonds-gelden in de prijzen vielen er zeker niet minder om. In het ruim tweehonderd pagina’s tellende rapport waarin de adviescommissie Nationaal Groeifonds alle subsidieaanvragen uit tal van sectoren tegen het licht heeft gehouden, wordt bovendien duidelijk dat het kabinet niet zomaar de knip trekt. Ook projecten die nu een goedkeurend hoofdknikje krijgen, moeten veelal nog wel aan voorwaarden voldoen voordat al het geld wordt overgemaakt.

De jackpot van het fonds, dat werd bedacht door bewindslieden Wopke Hoekstra en Eric Wiebes en waarvan de adviescommissie onder leiding staat van oud-minister Jeroen Dijsselbloem, gaat naar digitalisering in het onderwijs, waaraan een kleine 600 miljoen euro wordt besteed, maar ook in de categorie ‘Mobiliteit’ werd een fors driecijferige bedrag toegekend: aan ‘Luchtvaart in Transitie’, een project van onder meer Schiphol en TU Delft. 383 miljoen euro, waarvan 119 miljoen voorwaardelijk.

Ultra-efficiënte vliegtuigen

Dijsselbloem en co oordeelden in hun advies aan de overheid dat het luchtvaartproject ‘de potentie heeft om een flinke bijdrage te leveren aan de uitdaging om de uitstoot van de luchtvaart te verminderen, waarbij Nederlandse kennis en kunde kan worden ingezet en de Nederlandse positie kan worden versterkt’. Ze zijn vooral enthousiast over plannen om in Nederland te werken aan technologieën voor ultra-efficiënte vliegtuigen, onder meer met waterstofverbranding. Omdat het welslagen daarvan volgens de adviescommissie wel ‘gepaard gaat met grote onzekerheden’, wordt een deel van de financiële steun voorwaardelijk toegezegd. Zo luidt een van de eisen nog, dat er wel een grote vliegtuigbouwer (Boeing, Airbus, Embraer of Bombardier) bij het project wordt betrokken.

Een van de projectonderdelen waarin het kabinet op advies van Dijsselbloem en co géén geld stopt, is de ontwikkeling van synthetische vliegtuigbrandstoffen. Een belangrijk deel van de energietransitie, maar de subsidieaanvragers hebben volgens de adviescommissie onvoldoende duidelijk gemaakt hoe ze de benodigde technologieën willen opschalen en implementeren.

Aad Veenman, voorzitter van Luchtvaart in Transitie, reageerde al met al verheugd op de steun die wél kon worden binnengesleept. ‘Samen met de gehele Nederlandse luchtvaartsector kunnen we nu vaart maken in de luchtvaart’, zo reageerde hij. Hij ziet al ‘een gunstiger werkklimaat en een stevige internationale concurrentiepositie’ gloren.

Rail Gent Terneuzen

Een bedrag van 105 miljoen euro wordt toegewezen aan Rail Gent Terneuzen, het project dat verschillende knelpunten op het spoor tussen Gent en Terneuzen op moet lossen en zodoende het railgoederenvervoer van North Sea Port moet bevorderen. Vanwege het grensoverschrijdende karakter van de verbinding mochten de spoorplannen in de studiefase al op de warme belangstelling en financiële steun vanuit de EU rekenen, maar de komende jaren is het tijd om echt de schop in de grond te steken. Dijsselbloem en co stellen dat zo ‘een robuust en toekomstvast netwerk’ ontstaat, ‘met voldoende capaciteit op langere termijn waarmee verdere groei van de haven wordt gefaciliteerd’.

Belangrijk voorbehoud is wel, dat België nog over de brug moet komen met haar helft van de financiering. ‘Binnen twee jaar dient ook aan de Belgische zijde een harde toezegging te zijn om de middelen voor het Belgische deel van de kosten beschikbaar te stellen’, aldus Dijsselbloem en co. ‘Zo niet, dan vervalt in principe de voorwaardelijke toekenning die de commissie nu doet medio 2024.’

Schaalsprong

In principe ligt er uit het Nationaal Groeifonds verder 85 miljoen euro klaar voor Datagedreven Ecosysteem voor Mobiliteit en Smart City, afgekort DEMS, een project waarvan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zelf een van de indieners was, samen met gemeenten en marktpartijen. Joost de Bruijn van het mobiliteitsadviesbureau Dat.mobility/Goudappel, dat naar eigen zeggen ‘aan de wieg’ stond van het projectvoorstel, verklaart ‘dat Nederland gebaat is bij een schaalsprong in de inrichting van onze digitale infrastructuur voor uitwisseling van waardevolle informatie voor slimme mobiliteit en verstedelijking’. De Bruijn noemt het ‘geweldig’ dat de Dijsselbloem-commissie ‘dit ook ziet’.

Dijsselbloem en co vinden wel dat DEMS te veel hooi op de vork wil nemen en heeft aan de financiering de eis verbonden dat het consortium een nieuw voorstel uitwerkt, omdat met de 85 miljoen maar een deel van de oorspronkelijke ambities bekostigd kan worden.

Een ander digitaliseringsproject, Digitale Infrastructuur Logistiek (DIL), kan weliswaar minder geld tegemoet zien, ruim 50 miljoen euro, maar de initiatiefnemers (andermaal het ministerie zelf plus de havenbedrijven van Rotterdam en Amsterdam, Schiphol, Cargonaut en Portbase, Evofenedex, TNO en de Douane) krijgen minder huiswerk mee. Anders dan de DEMS-plannen vinden Dijsselbloem en co de strategische onderbouwing van de DIL-plannen juist al ‘zeer hoog’.

Ondernemersorganisatie Evofenedex heeft verheugd gereageerd op de toekenning van de miljoenen en spreekt van ‘een grote stap voorwaarts in het aanpakken van problemen in de supply chain’.

Binnenvaart

Zero Emission Services (ZES), een project om binnenvaartschepen te elektrificeren en uitstootvrij te maken, krijgt een vergelijkbaar bedrag, 50 miljoen, uit de Groeifonds-pot, maar een ander binnenvaartproject, RH2INE, kreeg juist het deksel op de neus. Het plan voor emissieloos varen in de binnenvaart met waterstofschepen, dat om een bijdrage van 135 miljoen euro had gevraagd, is volgens de adviescommissie ‘onvoldoende onderbouwd’. Dijsselbloem en co serveren onder meer het verdienvermogen van de RH2INE-plannen af als ‘gering’.

Ook het Maritiem Masterplan van Nederland Maritiem Land en de onderzoeksinstituten Marin, TNO en TU Delft vist buiten de boot. Het ministerie van Defensie had namens de instellingen 366 miljoen euro gevraagd om slimme, autonome en emissieloze schepen te ontwikkelen, zowel militair als civiel, maar de aanvragers krijgen geen cent. Dijsselbloem en co noemen het onder meer ‘onhelder op welke termijn duurzame schepen rendabel kunnen zijn’ en vinden dat de Nederlandse instanties in hun voorstel onvoldoende hebben uitgewerkt hoe ze aansluiting willen vinden bij internationale initiatieven op dit gebied.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement