Dat valt op te maken uit een studie die onderzoeksbureau CE Delft in opdracht van Havenbedrijf Rotterdam heeft uitgevoerd. Door bijvoorbeeld het Britse Felixstowe eerder dan Rotterdam aan te lopen, hoeft een schip uit Azië veel minder CO2-heffing (EU ETS) te betalen. Brussel wil die heffing voor de scheepvaart per 1 januari volgend jaar invoeren, maar betrokkenen gaan ervan uit dat dit waarschijnlijk een jaar later wordt.

Dat komt doordat in het huidige voorstel van de Commissie de totale CO2-uitstoot van een schip vanaf de laatste aanloophaven voor binnenkomst in een EU-haven belast wordt. Een schip dat, bijvoorbeeld, rechtstreeks van Singapore naar Rotterdam vaart, betaalt daardoor veel meer dan een schip dat via het Britse Felixstowe naar Europa’s grootste containerhaven vaart. In het laatste geval wordt hetzelfde schip alleen voor het traject Felixstowe-Rotterdam belast.

Het onderzoeksbureau concludeert dat de gevolgen van dit soort uitwijkgedrag in den brede ‘waarschijnlijk beperkt’ zullen zijn, omdat voor de EU bestemde ladingen uiteindelijk toch in een Europese haven gelost zullen moeten worden. Uitzondering is echter transhipment, ofwel doorvoerlading, van vooral containers die relatief eenvoudig van de ene naar de andere draaischijf verplaatst kunnen worden. Voorbeelden daarvan zijn behalve Felixstowe ook London Gateway, aan de monding van de Thames, en Tanger in Marokko, als alternatief voor Algeciras.

Uitwijkhaven

Het is allerminst toevallig dat Havenbedrijf Rotterdam opdracht voor het onderzoek heeft gegeven. De Nederlandse haven is voor veel intercontinentale containerdiensten ‘first port of call’, met grote overslagvolumes. Met de invoering van de EU ETS-heffing kan die positie in het gedrang komen. De havenbeheerder dringt er in Brussel dan ook op aan om grondig onderzoek te doen naar de te verwachten effecten van de uitbreiding van het ETS (Emissions Trading System) naar de scheepvaart.

CE Delft, naar eigen zeggen ‘toonaangevend op het gebied van energie, transport en grondstoffen’, geeft daarvoor in zijn studie alvast een stevige aanzet. Het bureau heeft de te verwachten impact berekend voor vijf schepen, waarvan er vier tussen Oost-Azië en Noordwest-Europa varen en één op de North Atlantic, in verschillende uitwijk-scenario’s. Zo heeft het bureau de kosten van doorvoer van containers via de uitwijkhaven meegerekend.

Algemene conclusie is dat ‘het ontwijken van de EU ETS-heffing door de routering van het schip te veranderen of een extra aanloop toe te voegen niet kan worden uitgesloten’. Weinig verrassend is de toevoeging dat de kans daarop groter is naarmate de ETS-prijs hoger is. ‘Maar’, voegt CE Delft daar aan toe, ‘dit rapport laat zien dat de kans op vermijding (van betaling van de ETS-heffing – red.) ook kan optreden bij een lage prijs.’

Dat is bijvoorbeeld het geval als de ‘Maastricht Maersk’ van 20.568 teu bij een ETS-prijs van 30 euro eerst Felixstowe aanloopt en daarna Rotterdam en daarmee transshipment van containers van Nederland naar het VK ‘uitspaart’. Bij 1000 teu levert dit Maersk per saldo 63.000 euro voordeel op en bij 2000 teu al 277.000 euro. Bij een ETS-prijs van 150 euro, het hoogste scenario in het onderzoek, stijgt het verschil spectaculair tot maximaal 805.000 euro.

Miljoenen per jaar

De ‘Maastricht Maersk’ vaart in de wekelijkse AE5-dienst van 2M. Dat betekent dat een besparing van dit soort bedragen per call op deze dienst miljoenen per jaar kan opleveren. CE Delft wijst er wel op dat het omgooien van vaarschema’s van deepsea-diensten geen sinecure is, onder meer omdat dan ook het achterlandvervoer aangepast moet worden. Daar komt bij dat havens als Felixstowe en London Thames­port bepaalde geen onbeperkte capaciteit hebben en niet in staat zijn om op grote schaal extra aanlopen te accommoderen.

Daartegenover staat dat de huidige ETS-prijs, die net als de olieprijs dagelijks fluctueert, momenteel al fors boven het midden-scenario in de studie van 67 euro ligt. Dat was de prijs van eind januari dit jaar. De afgelopen weken schommelde de prijs echter net onder de 80 euro per uitgestoten ton CO2 en eind februari schoot die zelfs door de grens van 90 euro.

De verwachting dat de ETS-prijs de komende jaren verder oploopt, wordt breed gedeeld. Het systeem is erop gebaseerd dat er geen nieuwe rechten bijkomen, waardoor het bij een stijgende vraag naar die rechten steeds duurder wordt om CO2 te mogen uitstoten. Rederijen moeten per ton brandstof de ETS-prijs maal drie afrekenen, aangezien er bij het verstoken van een ton stookolie of diesel ongeveer drie ton CO2 vrijkomt. Bij het huidige niveau zijn de rederijen dus ruim 250 dollar per ton brandstof extra kwijt.

De kans is overigens groot dat de geplande invoeringsdatum van de heffing van begin volgend jaar niet wordt gehaald. Verschillende partijen, waaronder redersverenigingen en de Europese klimaat- en ­milieu-organisatie Transport & Environment, dringen aan op aanpassingen van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie.

Zo willen beide partijen dat de voorgestelde vrijstelling voor schepen tot 5000 ton wordt vervangen door een vrijstelling voor schepen die niet meer dan 1000 ton CO2 per jaar uitstoten omdat die grens een groter aantal schepen dekt. Brussel lijkt gevoelig voor dit argument, maar heeft wel tijd nodig om deze en andere aanpassingen in regelgeving om te zetten.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een abonnement af

Start abonnement