‘Geknoei’ met scheepsidentiteiten vond in het verleden ook al wel plaats, maar de geraffineerde manieren waarop nu schepen ‘wit worden gewassen’, is nieuw, zo wordt betoogd in het rapport ‘Unmasked’, samengesteld door het in Washington DC gevestigde C4ADs (Center for Advanced Defense Studies), een non-profit organisatie die onderzoek doet naar internationale veiligheidsvraagstukken.

De Amerikanen gingen bij hun onderzoek niet over een nacht ijs en observeerden de afgelopen jaren minstens elf schepen die er volgens hen in zijn geslaagd om de IMO bij de neus te nemen. De witwasmethoden zijn volgens de onderzoekers met name in trek bij partijen die de internationale sancties tegen Noord-Korea willen omzeilen of die smokkelroutes naar dat land willen onderhouden. Niet voor niets is ‘Unmasked’ het geesteskind van vier Noord-Korea-specialisten van C4ADS.

Om het verschil uit te leggen tussen het ouderwetse ‘knoeien’ (‘vessel identity tempering’) en het nieuwe ‘witwassen’ (‘vessel identity laundering’) schijnen de onderzoekers in hun rapport eerst hun licht op het eerste fenomeen. Het is volgens de C4ADS-specialisten bepaald niet ongebruikelijk dat er aan boord van schepen gerommeld wordt met de Automatic Identification System (AIS)-transponders die bedoeld zijn om wereldwijd op elk moment elk schip te kunnen identificeren. Bij alle communicatie via het AIS zendt een schip automatisch zijn unieke Maritime Mobile Service Identity (MMSI-)nummer mee, maar het volgens de onderzoekers niet al te moeilijk om met dat nummer te knoeien. De beveiligingscodes waarmee MMSI-nummers worden beschermd en die in theorie alleen bij de transponderfabrikant en geautoriseerde dealers en servicemonteurs bekend zouden mogen zijn, worden in de praktijk vaak openlijk uitgewisseld op internetfora, aldus de onderzoekers. Dat gebeurt volgens hen vooral als ‘gefrustreerde bemanningsleden’ problemen hebben met hun transponders en geen zin hebben om tijd en geld te besteden aan het opsturen van de apparatuur naar de fabrikant of servicemonteur.

Tegen de lamp

Een andere vorm van zwendel van de oude school is het fysiek vermommen van een schip, waarbij kwaadwillenden bijvoorbeeld scheepsnamen en/of codes overschilderen, vlaggen vervangen of delen van het dek verbergen onder een dekzeil. Gehaaidere fraudeurs nemen hun toevlucht tot scheepswerven om bijvoorbeeld de scheepsromp te verkorten of te verlengen of zelfs ‘geheime compartimenten’ toe te voegen.

Hoewel dit soort ‘traditionele’ frauduleuze methoden volgens C4ADS ‘zonder twijfel uitdagingen schiep bij het opsporen en onderzoeken van schepen die zich bezighouden met illegale activiteiten’, liepen de bedriegers volgens het onderzoeksbureau in de praktijk altijd een groot risico om tegen de lamp te lopen. Dubbel gebruikte MMSI-nummers en verschillen tussen de fysieke en digitale identiteit van een schip wekken op een gegeven moment toch achterdocht van de wetshandhavers.

Malversaties van de oude stempel zijn volgens de C4ADS-rapporteurs dan ook kinderspel in vergelijking met de nieuwe zwendelmethodes die ze op het spoor zijn gekomen. Ze verschillen volgens hen als dag en nacht met de geslepenheid en de coördinatie waarmee de nieuwste generatie bedriegers te werk gaat. Was het bedrog voorheen ad hoc, de nieuwe valsspelers maken er een strak georkestreerde operatie van waarbij serieuze investeringen worden gedaan om misleidende identiteiten te verwerven. De fraudeurs van de nieuwe school slagen er volgens de onderzoekers daarmee in om voor een ‘vuil’ vaartuig een officiële IMO-identiteit te verkrijgen en er zodoende een ‘schoon’ schip van te maken.

Nieuwbouwschip

Bij de witwassers zijn volgens de Amerikaanse onderzoekers twee methoden in gebruik om ‘vuile’ schepen, vaartuigen die volgens de autoriteiten het water helemaal niet op mogen, via zondige administratieve weg alsnog te zuiveren. De ‘directe’ en de ‘indirecte’ manier.

De directe manier bestaat volgens C4ADS uit drie fasen en begint nog op een klassieke manier: met een pot verf en een verfroller. Het ‘vuile’ schip krijgt een uiterlijke make-over waarbij onder meer het eigenlijke IMO-nummer van het vaartuig met een verflaag wordt getipp-ext. Doel is om het schip een nepidentiteit als ‘nieuwbouwschip’ te geven, waartoe de kwaadwillenden in fase twee de scheepsromp voorzien van een nieuwe scheepsnaam en valse documenten fabriceren om de nieuwbouw te ‘bewijzen’, waarna ze brutaalweg een officiële aanvraag doen voor een IMO-registratie. De IMO ruikt daarbij volgens de onderzoekers niet snel onraad omdat een nieuw schip nu eenmaal een eigen registratie verdient. Na het verkrijgen van de nieuwe ‘shell identity’ (‘verhullende identiteit’) schakelt het schip over van zijn oude AIS-hoedanigheid naar de splinternieuwe en is het vaartuig zowel fysiek als digitaal ‘schoongewassen’. Het vaartuig kan aan het werk, al blijft de nieuwe scheepsidentiteit, zo stellen de Amerikaanse onderzoekers, ‘een lege huls’, want onder het verflaagje zit nog gewoon het oude schip dat volgens de normen niet welkom was op de internationale wateren.

Sloop

Een vroeg praktijkvoorbeeld van de witwasmethode was de ‘Xin Sheng Hai’, een onder de vlag van Belize varend schip dat in augustus en september 2017 de VN-sancties tegen Noord-Korea schond en uit dat land kolen exporteerde. In januari 2018 dook hetzelfde vaartuig op in de Zuid-Koreaanse haven Gunsan, maar dit keer onder de naam ‘Talent Ace’ en onder de vlag van Togo. Het levende bewijs dat fraudeurs dankzij de witwasmethode makkelijker onder de radar blijven, vormde het vaartuig zeker niet, want de Zuid-Koreaanse autoriteiten lieten zich niet om de tuin leiden. De Zuid-Koreanen ontdekten dat de ‘Xin Sheng Hai’ in december 2017 in een tijdsbestek van zes uur was getransformeerd tot ‘Talent Ace’. De zwendelaars hadden daarbij niet alleen hulp uit Togo gekregen, maar hadden ook een erkende Aziatische classificatiemaatschappij voor hun karretje gespannen en waarschijnlijk financiële steun geritseld bij een Duitse P&I Club. Medio 2021 maakten de Zuid-Koreaanse autoriteiten korte metten met de bedriegerij door het schip naar de sloop te brengen.

De witwasserij van schepen is volgens de Amerikaanse onderzoekers evenwel een jonge discipline die nog volop in ontwikkeling is, en ze hebben aanwijzingen dat de boosdoeners hun tactieken inmiddels al verder hebben verfijnd. Zo bestaat de ‘indirecte’ witwasmethode die de C4ADS-specialisten op het spoor zijn gekomen uit vier stappen waarbij niet één, maar minstens twee schepen in het complot zitten. Een ‘schoon’ schip wordt als intermediair gebruikt om voor een ‘vuil’ vaartuig een nieuwe verhullende identiteit te verwerven, waarna het eerste schip weer gewoon doorvaart onder zijn originele identiteit en het tweede vaartuig onder de nieuwe hoedanigheid.

Als voorbeeld van de indirecte methode noemt C4ADS de ‘Subblic’, een bij de internationale autoriteiten beruchte olietanker die in de jaren 2019-2020 minstens zeventien keer olie leverde aan Noord-Korea. Het vaartuig heeft via een schoon intermediair schip nu een nieuwe identiteit aangenomen en vaart rond als de ‘Hai Zhou 168’. Uit satellietbeelden blijkt volgens de Amerikanen dat het schip recent, in elk geval nog afgelopen juni, regelmatig transporten op Noord-Korea uitvoert.

De C4ADS doet in zijn ‘Unmasked’-rapport verschillende aanbevelingen die stuk voor stuk gericht zijn aan de IMO. De internationale maritieme organisatie zou volgens de onderzoekers lijsten moeten publiceren van onder meer IMO-nummers die zijn ingetrokken en schepen die uit de wereldvloot zijn verbannen, zodat dit soort informatie breder beschikbaar is en gesjoemel eerder op zal vallen. En als het aan de Amerikaanse veiligheidsexperts ligt, zou de IMO van alle scheepsexploitanten voortaan regelmatig nieuw fotografisch en ander bewijsmateriaal moeten eisen om de geldigheid van hun scheepsregistraties te herbevestigen. Ook moet de IMO volgens C4ADS een werkgroep oprichten, met vertegenwoordigers van overheid, bedrijfsleven en belangenorganisaties, met de taak een beter screeningsysteem op te tuigen voor partijen die een nieuw IMO-nummer aanvragen.

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Sluit nu een gratis proefabonnement af

Bekijk de aanbieding